Wat is Lifecycle Management?
Lifecycle Management is het gecontroleerd beheren van de volledige levenscyclus van een asset, systeem, component of applicatie, van specificatie en aanschaf via installatie, gebruik en onderhoud tot uitfasering of migratie. In OT- en IT-omgevingen voorkomt het dat installaties ongemerkt verouderen, dat reserveonderdelen opraken of dat systemen zonder beveiligingsupdates blijven draaien. Lifecycle Management is daarmee een doorlopend proces dat continuïteit, veiligheid en Compliance borgt, geen eenmalig project.
🔄 Welke fasen kent de lifecycle van een OT-asset?
IEC 62890 (lifecycle management voor systemen en componenten in de procesautomatisering, 2020) beschrijft een levenscyclusmodel voor zowel producttypen als geïnstalleerde exemplaren, en asset management volgens ISO 55001 vraagt om sturing over de hele levensduur van bedrijfsmiddelen. Voor een OT-asset komt dat in de praktijk neer op deze fasen:
| Fase | Wat gebeurt er? | Typische lifecycle-activiteit |
|---|---|---|
| Specificatie | Functionele eisen, securityeisen en verwachte levensduur vastleggen | Security by Design toepassen, supportperiode als eis opnemen |
| Aanschaf | Leverancier en product kiezen | Lifecyclestatus en supportbeleid van leverancier controleren |
| Installatie en ingebruikname | Bouwen, configureren, testen | FAT en SAT, baseline vastleggen in configuratiebeheer |
| Gebruik | Productie draait | Monitoring, asset-inventaris actueel houden |
| Onderhoud | Preventief, correctief en voorspellend onderhoud | Patchmanagement, firmware-updates, reserveonderdelen beheren |
| Uitfasering of migratie | Vervangen, upgraden of afvoeren | Migratie plannen, data veiligstellen, apparatuur veilig wissen |
De fasen lopen in elkaar over. Een PLC die in de onderhoudsfase zit, kan al jaren op de migratielijst staan, terwijl een nieuwe uitbreiding van dezelfde installatie weer in de specificatiefase begint.
🧠 Waarom is Lifecycle Management in OT zo lastig?
In OT botsen twee klokken. Een installatie gaat vaak 20 tot 30 jaar mee, terwijl leveranciers een productgeneratie doorgaans 10 tot 15 jaar actief verkopen en ondersteunen. Daarnaast:
- Lange levensduur - PLC’s en DCS-systemen draaien vaak twintig jaar of langer, veel langer dan de software waarop ze leunen
- Beperkte patchmogelijkheden - updaten vraagt een stilstand, hertest of hercertificering, zeker bij veiligheidsfuncties
- Afhankelijkheid van leveranciers - Firmware, engineeringsoftware en reserveonderdelen komen vaak van één fabrikant
- Kritieke processen - ongeplande downtime kost direct productie of raakt de veiligheid
| OT-asset | Typische levensduur in gebruik | Lifecycle-uitdaging |
|---|---|---|
| PLC’s en RTU’s | 15–25 jaar | Firmware-updates vragen vaak een herstart en hertest |
| DCS | 20–30 jaar (platform), met tussentijdse upgrades | Hardware, besturingssoftware en Windows-servers verouderen in verschillend tempo |
| SCADA-servers en HMI-pc’s | 5–10 jaar | Afhankelijk van Windows-versies; Windows 10 krijgt sinds 14 oktober 2025 alleen nog betaalde beveiligingsupdates (ESU), terwijl LTSC-edities langer meegaan |
| Industriële netwerkswitches | 10–15 jaar | Firmwarebeheer loopt vaak via vendor-tools of lokale toegang |
| Sensoren en veldapparatuur | 15–30 jaar | Diagnose en protocollen verouderen; vervangtypen passen niet altijd één-op-één |
📈 Wat levert Lifecycle Management op?
Goed lifecyclebeheer kost structurele aandacht, maar voorkomt dat veroudering zich pas meldt als storing of incident.
| Voordeel | Toelichting |
|---|---|
| Betrouwbaarheid | Minder ongeplande storingen en downtime, omdat vervanging gepland gebeurt |
| Beveiliging | Verouderde firmware en software zonder updates worden tijdig herkend en aangepakt |
| Compliance | Aantoonbaar beheer voor onder meer BIO, IEC 62443 en ISO 27001 |
| Kosten | Voorkomt dure noodmaatregelen, spoedinkoop van gebruikte onderdelen en ongeplande stilstand |
| Continuïteit | Ondersteunt continuïteitsbeheer doordat kritieke systemen niet onverwacht onvervangbaar worden |
🏭 Hoe werken de lifecyclefasen van leveranciers?
Fabrikanten publiceren voor elk product een lifecyclestatus. Die status is de belangrijkste input voor uw vervangingsplanning.
Siemens hanteert vijf fasen:
| Fase | Betekenis |
|---|---|
| PM300 | Actief product, aanbevolen voor nieuwe projecten |
| PM400 | Uitfasering aangekondigd; nog nieuw leverbaar, start van de reserveonderdelenperiode (doorgaans tien jaar) |
| PM410 | Productbeëindiging; alleen nog leverbaar als reserveonderdeel of reparatie |
| PM490 | Einde van levering van reserveonderdelen en ondersteuning |
| PM500 | Einde van de productlevenscyclus; geen reparatie of support meer |
Een bekend voorbeeld is de SIMATIC S7-300: de uitfasering werd per 1 oktober 2023 aangekondigd, sinds 1 oktober 2025 is de serie alleen nog als reserveonderdeel leverbaar en Siemens levert onderdelen tot ten minste oktober 2033.
Rockwell Automation gebruikt vier statussen: Active, Active Mature (volledig ondersteund, maar er is een opvolger), End of Life (einddatum aangekondigd, migreren en laatste aankopen doen) en Discontinued (niet meer geproduceerd, hooguit reparatie).
Het moment van de uitfaseringsaankondiging is het signaal om te handelen. Wie pas reageert als een onderdeel niet meer leverbaar is, migreert onder tijdsdruk.
🔐 Hoe hoort security bij de lifecycle?
Security is geen aparte fase, maar loopt door de hele levenscyclus heen. De IEC 62443-reeks verdeelt de verantwoordelijkheden:
| Norm | Voor wie | Lifecycle-onderwerp |
|---|---|---|
| IEC 62443-4-1 (2018) | Productleveranciers | Secure development lifecycle met acht praktijken, waaronder security-updatebeheer en securityrichtlijnen voor de gebruiker |
| IEC 62443-2-4 | Integrators en servicepartijen | Eisen aan onder meer patchen, back-ups en beheer tijdens de levering en onderhoud |
| IEC TR 62443-2-3 (2015) | Asset owners en leveranciers | Patchmanagement voor industriële systemen, inclusief uitwisseling van patchinformatie |
| IEC 62443-2-1 (2024) | Asset owners | Securityprogramma tijdens bedrijf, met een volwassenheidsmodel |
De Cyber Resilience Act maakt de supportperiode juridisch afdwingbaar. Fabrikanten van producten met digitale elementen moeten een ondersteuningsperiode vaststellen die de verwachte gebruiksduur weerspiegelt, in principe minimaal vijf jaar. Elke beveiligingsupdate moet daarna ten minste tien jaar beschikbaar blijven, of de rest van de supportperiode als die langer is. De meldplicht voor actief misbruikte kwetsbaarheden geldt sinds 11 september 2026; vrijwel alle overige verplichtingen gelden vanaf 11 december 2027.
Voor systemen die niet meer gepatcht kunnen worden, zijn compenserende maatregelen nodig: isoleren via netwerksegmentatie, hardening, strikte toegang op afstand en actief kwetsbaarhedenbeheer. Dit is het domein van legacy systemen.
🛠 Welke maatregelen horen bij goed Lifecycle Management?
- Actuele asset-inventaris - per asset het type, de firmwareversie, de leverancier, de lifecyclestatus en de supportdatum
- Patchmanagement - updates plannen, testen en doorvoeren binnen onderhoudsvensters
- Obsolescentiebeheer - volgens IEC 62402 een obsolescentieplan opstellen, lifecyclestatussen periodiek bewaken en risico’s prioriteren
- Reserveonderdelenstrategie - kritieke onderdelen op voorraad houden, last time buys doen bij een uitfaseringsaankondiging en reparatiecontracten afsluiten
- Netwerksegmentatie - verouderde maar noodzakelijke systemen isoleren
- Wijzigingsbeheer - elke vervanging of upgrade gecontroleerd doorvoeren en documenteren in configuratiebeheer
- Inkoopbeleid - alleen producten kiezen met gegarandeerde ondersteuning, een openbaar updatebeleid en bij voorkeur een SBOM
🧭 Hoe plant u een migratie stap voor stap?
- Inventariseer - breng alle assets in kaart, inclusief firmware, softwareversies en de engineeringsoftware die nodig is om ze te onderhouden.
- Koppel lifecyclestatus - vergelijk elk asset met de lifecycledata van de leverancier (PM-fase, End of Life-datum, supportdatum besturingssysteem).
- Beoordeel het risico - combineer kriticiteit, beschikbaarheid van onderdelen en security-impact, bijvoorbeeld via een risicoanalyse volgens IEC 62443-3-2.
- Kies per asset een strategie - doorgaan met voorraad, compenserende maatregelen, gefaseerde upgrade of volledige vervanging.
- Plan in onderhoudsstops - migraties van besturing lopen bij voorkeur mee met geplande stilstanden; reserveer tijd voor FAT, SAT en terugvalscenario’s.
- Borg de nieuwe baseline - werk inventaris, back-ups en documentatie bij en zet de nieuwe assets meteen op de lifecyclebewaking.
In Nederland vragen NIS2 en de Cyberbeveiligingswet om aantoonbaar risicobeheer, inclusief de beveiliging van de toeleveringsketen. Voor overheidsorganisaties vraagt de BIO daarnaast om beheer van bedrijfsmiddelen en technische kwetsbaarheden. Een actuele lifecycleplanning is in audits een sterk bewijsstuk, ook binnen ISO 27001.
❓ Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen Lifecycle Management en asset management?
Asset management gaat over het optimaal benutten van alle bedrijfsmiddelen over hun hele levensduur, met aandacht voor kosten, risico en prestaties, bijvoorbeeld volgens ISO 55001. Lifecycle Management is het uitvoerende deel daarvan: het bewaken van de fasen, lifecyclestatussen en vervangingsmomenten van individuele systemen en componenten.
Hoe lang gaat een PLC mee?
Een PLC draait in de praktijk vaak 15 tot 25 jaar. De beperkende factor is meestal niet de hardware zelf, maar de beschikbaarheid van reserveonderdelen, engineeringsoftware en ondersteuning door de leverancier. Lifecycle Management bewaakt die data, zodat vervanging op tijd gepland kan worden.
Wat betekent PM400 bij Siemens?
PM400 is de fase waarin Siemens de uitfasering van een product aankondigt. Het product is dan nog nieuw te koop, maar de klok voor de reserveonderdelenperiode loopt. Voor Lifecycle Management is PM400 het moment om een migratie- of last-time-buy-besluit te nemen.
Wat vraagt de Cyber Resilience Act over de supportperiode?
De Cyber Resilience Act verplicht fabrikanten om een supportperiode vast te stellen die past bij de verwachte gebruiksduur, in principe minimaal vijf jaar. Gedurende die periode moeten zij kwetsbaarheden afhandelen en beveiligingsupdates leveren. Voor Lifecycle Management betekent dit dat de supportperiode een harde inkoopeis kan worden.
Wat doet u met een systeem dat niet meer gepatcht kan worden?
Een systeem zonder beveiligingsupdates blijft in Lifecycle Management in gebruik met compenserende maatregelen: netwerksegmentatie, hardening, beperkte toegang en monitoring. Tegelijk hoort het op de migratielijst met een concrete vervangingsdatum. Zo blijft het risico beheersbaar tot de vervanging.
Wie is verantwoordelijk voor Lifecycle Management in OT?
De eigenaar van de installatie (asset owner) is eindverantwoordelijk voor Lifecycle Management. Leveranciers leveren de lifecycledata en updates, integrators voeren wijzigingen uit en de IT-afdeling beheert vaak servers en netwerk. Duidelijke afspraken tussen deze partijen, bijvoorbeeld volgens IEC 62443-2-4, voorkomen dat verouderde assets tussen wal en schip vallen.
📌 Samengevat
Lifecycle Management bewaakt elke OT- en IT-asset van specificatie tot migratie, zodat vervanging gepland gebeurt in plaats van na een storing. Met een actuele inventaris, lifecycledata van leveranciers, een reserveonderdelenstrategie en security volgens IEC 62443 en de Cyber Resilience Act blijven IT- en OT-omgevingen stabiel, veilig en toekomstbestendig.