Wat is technische architectuur?
Technische architectuur is de laag van de enterprise-architectuur die vastlegt welke technische infrastructuur (netwerken, servers, opslag, platforms, middleware en beveiligingsvoorzieningen) een organisatie nodig heeft en volgens welke principes en standaarden die wordt ingericht, zodat applicaties, gegevensstromen en bedrijfsprocessen betrouwbaar, veilig en beheersbaar draaien. Het gaat dus niet om één systeem, maar om de samenhangende set keuzes en afspraken over de techniek onder alle andere lagen. In TOGAF heet deze laag Technology Architecture, in ArchiMate de Technology Layer en in NORA de IT-infrastructuurlaag.
Technische architectuur vormt de onderliggende laag waarop Applicatiearchitectuur, Informatiearchitectuur en Businessarchitectuur gebouwd zijn.
🧠 Wat valt onder technische architectuur?
| Component | Beschrijving | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Netwerkinfrastructuur | Verbindingen binnen en tussen locaties | LAN/WAN, VLAN’s, routers, firewalls, load balancers |
| Compute en opslag | Rekenkracht en dataopslag | Servers, werkplekken, SAN/NAS, back-upvoorzieningen |
| Platforms en virtualisatie | Lagen die applicaties van hardware scheiden | Hypervisors, virtualisatie, containers met Docker en Kubernetes |
| Cloud | Afgenomen infrastructuur- en platformdiensten | IaaS, PaaS, SaaS in de cloud |
| Middleware en integratie | Berichtenverkeer tussen systemen | ESB, API-gateways, message brokers |
| Beveiligingsvoorzieningen | Generieke security-bouwstenen | Firewalls, proxies, identity providers, IAM |
| Beheer en monitoring | Zicht op beschikbaarheid, prestaties en incidenten | Monitoring, centrale logging, CMDB |
Een technische architectuur beschrijft deze componenten op drie niveaus: principes (bijvoorbeeld “standaardiseer op een beperkt aantal platforms”), standaarden en catalogi (welke producten, versies en protocollen zijn toegestaan) en modellen (hoe de componenten samenhangen, welke zones bestaan en waar applicaties draaien).
🔁 Hoe verhoudt technische architectuur zich tot de andere lagen?
| Architectuurlaag | Koppeling met technische architectuur |
|---|---|
| Businessarchitectuur | Processen stellen eisen aan beschikbaarheid, snelheid en schaalbaarheid |
| Informatiearchitectuur | Dataopslag, ontsluiting, bewaartermijnen en beveiliging moeten technisch ondersteund worden |
| Applicatiearchitectuur | Applicaties draaien op de platforms en netwerken die de technische architectuur beschrijft |
De eisen lopen van boven naar beneden: een proces dat 24/7 moet draaien, vraagt om applicaties met failover en daaronder om redundante servers en netwerkpaden. Andersom begrenst de techniek wat hogere lagen kunnen beloven. Zonder stabiele technische architectuur kan geen enkele andere laag betrouwbaar functioneren.
🧩 Hoe beschrijven TOGAF en ArchiMate de technologielaag?
TOGAF (actueel: de TOGAF Standard, 10th Edition uit 2022) werkt technische architectuur uit in fase D (Technology Architecture) van de Architecture Development Method. In die fase kiest de architect referentiemodellen en viewpoints, beschrijft hij de huidige (baseline) en gewenste (target) technologie, voert hij een gap-analyse uit en legt hij de uitkomst vast in het Architecture Definition Document. Nieuwe technologische bouwstenen worden in deze fase in detail gedefinieerd.
ArchiMate modelleert de Technology Layer met elementen als node, device, system software, communication network en path. Sinds ArchiMate 3.0 (2016) bestaan er ook fysieke elementen: equipment, facility, distribution network en material. Daarmee kunt u een pompstation, een productielijn of een elektriciteitsverdeling in hetzelfde model opnemen als servers en netwerken. In ArchiMate 3.2 (2022) zijn deze fysieke elementen in het hoofdstuk over de Technology Layer opgenomen. Juist die fysieke elementen maken ArchiMate bruikbaar om OT-convergentie in één architectuurmodel te beschrijven.
🏛 Welke rol speelt technische architectuur bij de Nederlandse overheid?
| Referentiearchitectuur | Rol van technische architectuur |
|---|---|
| NORA | De IT-infrastructuurlaag van het vijflaagsmodel: netwerken, platforms en generieke voorzieningen zoals Diginetwerk, hosting en logging |
| GEMMA | De basisarchitectuur voor gemeenten bevat naast principes, bedrijfsarchitectuur en informatiearchitectuur ook een technische architectuur |
| WILMA | De laag Infrastructuur beschrijft de generieke technische voorzieningen voor waterschappen |
| MARIJ | De historische rijksarchitectuur volgde dezelfde gelaagdheid; MARIJ is opgevolgd door de EAR en de RORA |
Voor organisaties die onder de BIO vallen, is de technische architectuur de plek waar beveiligingsmaatregelen als netwerkscheiding, logging en back-up concreet worden ingericht.
🏭 Wat is er anders aan technische architectuur in OT?
In operationele technologie (OT) gelden andere prioriteiten dan in kantoor-IT. De volledige opbouw van procesautomatisering staat in OT-architectuur; de technische architectuur levert daarvoor de generieke infrastructuur, zoals netwerken, servers, virtualisatie en beheervoorzieningen.
| Aspect | IT-infrastructuur | OT-infrastructuur |
|---|---|---|
| Prioriteit | Vertrouwelijkheid en integriteit | Beschikbaarheid, veiligheid en determinisme |
| Levensduur | Vaak 3–5 jaar | Vaak 15–25 jaar, met legacy-systemen |
| Patchen | Maandelijks, geautomatiseerd | Alleen in onderhoudsvensters, na leverancierstoets |
| Netwerkindeling | Functionele VLAN’s | Niveaus van het Purdue Model, zones en conduits |
| Koppeling met IT | Direct | Via een IDMZ of datadiode |
Typische OT-toepassingen zijn SCADA-systemen met redundante servers en seriële en TCP/IP-koppelingen, remote-I/O-netwerken met industriële switches, modems en edge devices, industriële netwerken met VLAN-structuren en QoS voor tijdkritisch verkeer, en IT/OT-koppelingen via OPC UA of MQTT. In OT zijn beschikbaarheid en determinisme vaak belangrijker dan schaalbaarheid of flexibiliteit.
🔐 Hoe borgt u beveiliging in de technische architectuur?
- Security by Design - beveiliging zit in het ontwerp van netwerk en servers, niet als laag erbovenop
- Kaders - BIO, ISO 27001 en voor OT IEC 62443; onder de Cyberbeveiligingswet (van kracht sinds 15 augustus 2026) is passende beveiliging van netwerk- en informatiesystemen een zorgplicht
- Segmentatie - netwerksegmentatie volgens het zone- en conduitsmodel
- Basismaatregelen - Hardening, patchmanagement en toegangsbeheer met IAM
- Detectie en herstel - monitoring voor anomaliedetectie, logging voor forensisch onderzoek en een geteste disaster recovery
🔧 Hoe stelt u een technische architectuur op?
- Inventariseer de huidige situatie - leg alle componenten en afhankelijkheden vast in een CMDB of asset-register.
- Vertaal eisen uit de hogere lagen - welke processen en applicaties vragen welke beschikbaarheid, hersteltijd (RTO) en maximaal dataverlies (RPO)?
- Formuleer principes en standaarden - bijvoorbeeld “virtualiseer tenzij”, “één monitoringplatform” of “geen directe IT-OT-verbindingen”.
- Ontwerp de doelarchitectuur - zones, platforms, redundantie en integratiepatronen, gemodelleerd in ArchiMate.
- Maak een migratiepad - overbrug de gap stap voor stap, afgestemd op lifecyclemanagement van bestaande systemen.
- Borg in beheer - toets wijzigingen via change management en automatiseer waar mogelijk met Infrastructure-as-Code.
Bij stap 2 helpt het om beschikbaarheid in concrete uitvaltijd te vertalen:
| Beschikbaarheid | Maximale uitval per jaar | Typische toepassing |
|---|---|---|
| 99% | ca. 3,7 dagen | Testomgeving, niet-kritieke rapportage |
| 99,9% | ca. 8 uur 46 minuten | Kantoorapplicaties, intranet |
| 99,99% | ca. 53 minuten | ERP, MES, centrale SCADA-server |
| 99,999% | ca. 5 minuten | Procesbesturing, netwerkkern met high availability |
Documenteer daarnaast alle afhankelijkheden: dat is cruciaal voor bedrijfscontinuïteit en incident response.
❓ Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen technische architectuur en infrastructuur?
Infrastructuur is de verzameling feitelijke hardware, netwerken en platforms. Technische architectuur is het ontwerp en het kader daarboven: welke infrastructuur er nodig is, volgens welke principes en standaarden die wordt ingericht en hoe de onderdelen samenhangen.
Wat is het verschil tussen technische architectuur en OT-architectuur?
Technische architectuur is een laag van de enterprise-architectuur die de generieke techniek voor de hele organisatie beschrijft. OT-architectuur beschrijft specifiek de opbouw van procesautomatisering, van sensor en PLC tot SCADA en de koppeling met IT, en gebruikt daarvoor de netwerken en platforms uit de technische architectuur.
Welke fase van TOGAF gaat over technische architectuur?
In TOGAF wordt technische architectuur uitgewerkt in fase D, Technology Architecture, van de Architecture Development Method. Die fase beschrijft de huidige en gewenste technologie, analyseert de verschillen en legt de uitkomst vast in het Architecture Definition Document.
Hoe modelleert u technische architectuur in ArchiMate?
In ArchiMate gebruikt u de Technology Layer met elementen als node, device, system software, communication network en path. Voor OT-omgevingen voegt u de fysieke elementen equipment, facility, distribution network en material toe, zodat machines en installaties in hetzelfde model staan als servers.
Wie is verantwoordelijk voor de technische architectuur?
Meestal stelt een infrastructuur- of domeinarchitect de technische architectuur op, onder regie van de enterprise-architect. In organisaties met OT werkt die architect samen met de OT-verantwoordelijke, omdat keuzes over netwerken, virtualisatie en patchen direct de beschikbaarheid van productieprocessen raken.
Waarom is technische architectuur belangrijk voor cybersecurity?
Technische architectuur bepaalt waar netwerkgrenzen liggen, hoe systemen gehard en gepatcht worden en waar logging plaatsvindt. Maatregelen uit de BIO, ISO 27001 en IEC 62443 werken pas echt wanneer ze in de technische architectuur zijn verankerd.
📌 Samengevat
Technische architectuur is het fundament van een digitale organisatie: zij legt vast welke netwerken, platforms en beveiligingsvoorzieningen nodig zijn en volgens welke principes die worden ingericht.
Technische architectuur is de onderste laag van de enterprise-architectuur en wordt in TOGAF fase D en de ArchiMate Technology Layer uitgewerkt. Bij de Nederlandse overheid sluit zij aan op NORA, GEMMA en WILMA. In OT-omgevingen verschuiven de prioriteiten naar beschikbaarheid, lange levensduur en strikte scheiding tussen IT en OT. Zonder stabiele, veilige en schaalbare infrastructuur kunnen processen, informatie en applicaties niet functioneren, zowel in IT als in OT.