Wat is TOGAF?
TOGAF (The Open Group Architecture Framework) is een open, leveranciersonafhankelijk raamwerk van het consortium The Open Group waarmee organisaties hun enterprise-architectuur stapsgewijs ontwikkelen, beheren en laten doorwerken in veranderprojecten. Het hart van TOGAF is de Architecture Development Method (ADM): een herhaalbare cyclus die loopt van architectuurvisie via business-, data-, applicatie- en technologiearchitectuur naar migratieplanning en governance op de uitvoering. TOGAF is geen modelleringstaal en geen kant-en-klare architectuur, maar een methode en een gedeelde woordenschat die u aanpast aan uw eigen organisatie.
TOGAF helpt organisaties om verandering gestructureerd te begeleiden, van strategie tot uitvoering.
🧠 Waar komt TOGAF vandaan en welke versie is actueel?
TOGAF 1.0 verscheen in 1995 en was grotendeels gebaseerd op TAFIM, het Technical Architecture Framework for Information Management van het Amerikaanse ministerie van Defensie. Sindsdien beheert The Open Group de standaard, hetzelfde consortium dat ook ArchiMate en de UNIX-specificatie onderhoudt.
| Versie | Jaar | Kenmerk |
|---|---|---|
| TOGAF 1.0 | 1995 | Eerste versie, afgeleid van TAFIM |
| TOGAF 8 Enterprise Edition | 2002 | Uitbreiding van technische naar enterprise-architectuur |
| TOGAF 9 | 2009 | Modulaire opbouw met Architecture Content Framework, Architecture Repository en Architecture Capability Framework |
| TOGAF 9.1 en 9.2 | 2011 en 2018 | Correcties, betere richtlijnen, verouderde inhoud geschrapt |
| TOGAF Standard, 10th Edition | 25 april 2022 | Modulair: Fundamental Content plus Series Guides |
De 10th Edition is opgesplitst in twee delen. De Fundamental Content bevat de stabiele kern en bestond bij de lancering uit zes documenten: introductie en kernbegrippen, de ADM, ADM-technieken, het toepassen van de ADM, architectuurinhoud en de inrichting van architectuurcapaciteit en governance. De Series Guides beschrijven hoe u die kern toepast in specifieke situaties, zoals agile werken, digitale transformatie of het integreren van risico en beveiliging. Zo kan The Open Group praktijkrichtlijnen vaker bijwerken zonder de kern te veranderen. In 2025 verscheen een bijgewerkte uitgave, de 2025 Update, met onder meer de correcties uit Technical Corrigendum 1; het blijft de 10th Edition.
🔄 Hoe werkt de ADM-cyclus?
De ADM is een iteratieve cyclus van negen fasen, met Requirements Management in het midden: eisen komen in elke fase binnen, worden centraal vastgelegd en voeden de andere fasen.
| Fase | Doel | Typische opbrengst |
|---|---|---|
| Preliminary | Architectuurcapaciteit inrichten: scope, principes, governance, raamwerk op maat | Architectuurprincipes, aangepast raamwerk |
| A: Architecture Vision | Scope, stakeholders, businesscase en doelarchitectuur op hoofdlijnen | Statement of Architecture Work |
| B: Business Architecture | Processen, rollen, capabilities en doelstellingen in kaart brengen | Huidige en gewenste businessarchitectuur |
| C: Information Systems Architectures | Data- en applicatiearchitectuur (Informatiearchitectuur en Applicatiearchitectuur) | Data- en applicatielandschap, gap-analyse |
| D: Technology Architecture | Technische architectuur: platforms, netwerken, infrastructuur | Technologielandschap en standaarden |
| E: Opportunities & Solutions | Gaps bundelen tot werkpakketten en transitiearchitecturen | Oplossingsrichtingen, eerste roadmap |
| F: Migration Planning | Volgorde, kosten, risico’s en afhankelijkheden vastleggen | Implementatie- en migratieplan |
| G: Implementation Governance | Toezien dat projecten de architectuur volgen | Architecture Contracts, compliance reviews |
| H: Architecture Change Management | Bewaken of de architectuur nog past bij nieuwe eisen en technologie | Wijzigingsverzoeken, start van een nieuwe cyclus |
| Requirements Management | Eisen in alle fasen beheren | Requirements-repository |
De cyclus is niet lineair. TOGAF beschrijft iteraties binnen groepen fasen: een capaciteitsiteratie (Preliminary en A), ontwikkeliteraties (B tot en met D), transitieplanning (E en F) en governance-iteraties (G en H). U kunt de ADM ook per domein of organisatie-eenheid draaien, bijvoorbeeld eerst alleen voor één fabriek.
🧱 Welke bouwstenen heeft TOGAF naast de ADM?
- Vier architectuurdomeinen - business, data, applicatie en technologie. In Nederland wordt het datadomein vaak Informatiearchitectuur genoemd. De vier domeinen sluiten aan op de organisatorische, informatie-, applicatie- en IT-infrastructuurlaag van het vijflaagsmodel van NORA.
- Architecture Content Framework - legt vast welke deliverables, artefacten (catalogi, matrices, diagrammen) en bouwstenen elke fase oplevert. TOGAF onderscheidt Architecture Building Blocks (wat nodig is) en Solution Building Blocks (welk product of welke component dat invult).
- Enterprise Continuum - een classificatie van generieke tot organisatiespecifieke architecturen en oplossingen, opgesplitst in een Architecture Continuum en een Solutions Continuum. Een referentiemodel zoals het Purdue Model staat aan de generieke kant, uw eigen fabrieksarchitectuur aan de specifieke kant.
- Architecture Repository - de opslag van principes, modellen, standaarden en besluiten, vaak in een tool met ArchiMate-ondersteuning.
- Architectuurcapaciteit en governance - een Architecture Board, compliance reviews en Architecture Contracts zorgen dat besluiten ook in projecten landen. Dit sluit aan op bredere Governance en op COBIT.
🏭 Hoe past u TOGAF toe in een OT-omgeving?
TOGAF komt uit de kantoor-IT, maar de methode werkt ook voor OT en IT OT Convergentie. Het verschil zit vooral in de inhoud van fase D en in de eisen uit fase A: beschikbaarheid en veiligheid wegen in een fabriek zwaarder dan in een kantooromgeving, en installaties gaan vaak twintig jaar of langer mee. Een praktische aanpak:
- Preliminary - leg vast dat de scope ook productie, gebouwbeheer of infrastructuur omvat, en neem procestechnologen, onderhoud en de OT-securityverantwoordelijke op in het Architecture Board.
- Fase A - formuleer de visie in bedrijfstermen, bijvoorbeeld minder ongeplande stilstand of aantoonbare naleving van de NIS2-eisen.
- Fase B en C - modelleer productieprocessen en de informatiestroom tussen ERP, MES en besturing, met ISA-95 als referentiemodel voor de grens tussen bedrijfsvoering en productie.
- Fase D - beschrijf de OT-architectuur met het Purdue Model en de zones en conduits van IEC 62443 (Zone and Conduits-model). Beveiliging is in TOGAF een dwarsdoorsnijdend thema; een eigen Series Guide beschrijft hoe u risico en beveiliging in elke fase meeneemt.
- Fase E en F - plan de migratie van legacysystemen rond onderhoudsstops en geplande stilstand; in een brownfield-fabriek is een big-bangvervanging zelden haalbaar.
- Fase G en H - koppel architectuurtoetsing aan het bestaande management of change, zodat geen wijziging aan een besturingssysteem buiten de architectuur om gaat.
Een voorbeeld uit de procesindustrie: het Open Process Automation Forum, in 2016 opgericht op initiatief van ExxonMobil, is een forum binnen The Open Group en ontwikkelt de O-PAS-standaard voor open besturingssystemen. Daar ontmoeten TOGAF-denken en procesautomatisering elkaar rechtstreeks.
🏛 Hoe verhoudt TOGAF zich tot andere kaders?
| Raamwerk | Focus | Relatie met TOGAF |
|---|---|---|
| ArchiMate | Modelleringstaal voor enterprise-architectuur | Ook van The Open Group; ontwikkeld in Nederland door het Telematica Instituut (2002–2004), sinds 2008 bij The Open Group; versie 4 verscheen in april 2026. Levert de notatie voor ADM-artefacten |
| NORA | Referentiearchitectuur Nederlandse overheid | Levert principes en lagen; TOGAF levert het proces om ze toe te passen |
| GEMMA | Referentiearchitectuur gemeenten | Inhoud voor gemeenten; de ADM kan naast GEMMA worden gebruikt |
| WILMA | Referentiearchitectuur waterschappen | Sectorale invulling van NORA, toe te passen binnen een TOGAF-aanpak |
| MARIJ | Voormalige rijksreferentiearchitectuur | Historisch voorbeeld; departementen werken nu vaak met TOGAF en ArchiMate |
| COBIT | IT-governance en control | Sluit aan op de governance- en compliancekant van TOGAF |
| ITIL | IT-servicemanagement | Complementair: ITIL beheert de diensten die TOGAF helpt ontwerpen |
TOGAF is raamwerkgericht: u past het aan, u volgt het niet klakkeloos.
🎓 Hoe werkt TOGAF-certificering?
Voor de 10th Edition koos The Open Group bewust voor versieloze namen. Er zijn drie hoofdcertificeringen:
- TOGAF Enterprise Architecture Foundation - kennis van begrippen en terminologie, zonder vooropleiding (examen OGEA-101).
- TOGAF Enterprise Architecture Practitioner - toepassen van de standaard in scenario’s (OGEA-102 na Foundation, of gecombineerd OGEA-103; houders van TOGAF 9 Certified kunnen het bridge-examen OGEA-10B doen).
- TOGAF Business Architecture Foundation - gericht op businessarchitectuur en bedrijfsplanning.
Certificeringen verlopen niet; u bent gecertificeerd voor een bepaalde versie van de kennisbasis. Volgens The Open Group stonden er in april 2018 al meer dan 77.500 certificeringen in het register.
❓ Veelgestelde vragen
Is TOGAF gratis te gebruiken?
TOGAF is een open standaard die u na registratie bij The Open Group kunt downloaden en binnen uw eigen organisatie kunt gebruiken. Commercieel gebruik, zoals training geven of TOGAF in een product verwerken, vraagt een licentie van The Open Group. Certificering en geaccrediteerde trainingen zijn betaald.
Wat is het verschil tussen TOGAF en ArchiMate?
TOGAF is een methode die beschrijft hoe u enterprise-architectuur ontwikkelt en bestuurt, terwijl ArchiMate een modelleringstaal is waarmee u die architectuur tekent. Beide zijn standaarden van The Open Group en worden vaak samen gebruikt: de ADM bepaalt welke views nodig zijn, ArchiMate levert de notatie.
Moet u de hele ADM doorlopen?
Nee, TOGAF schrijft expliciet voor dat u het raamwerk aanpast aan uw organisatie in de Preliminary-fase. Veel organisaties gebruiken alleen fasen A tot en met D voor een doelarchitectuur, of draaien korte ADM-iteraties binnen een agile werkwijze. De 10th Edition heeft daarvoor aparte Series Guides.
Is TOGAF geschikt voor OT en industriële automatisering?
TOGAF is geschikt voor OT zolang u de inhoud aanvult met OT-specifieke referentiemodellen zoals ISA-95, het Purdue Model en IEC 62443. De ADM-structuur helpt om IT/OT-convergentie, migraties van verouderde besturingen en securitymaatregelen als één samenhangend programma te plannen. Beschikbaarheid en safety moeten daarbij als harde eisen in fase A worden vastgelegd.
Welke TOGAF-versie is actueel?
De actuele versie is de TOGAF Standard, 10th Edition, gepubliceerd op 25 april 2022 en in 2025 bijgewerkt met de 2025 Update. Deze bestaat uit Fundamental Content en Series Guides. Certificeringen op basis van TOGAF 9.2 blijven geldig, omdat TOGAF-certificaten niet verlopen.
Hoe verhoudt TOGAF zich tot NORA?
NORA is de Nederlandse Overheid Referentie Architectuur en levert vooral inhoud: principes, lagen en afspraken voor de publieke sector. TOGAF levert het generieke proces en de governance om zo’n referentiearchitectuur in een concrete organisatie toe te passen. Overheidsorganisaties combineren beide daarom vaak, met ArchiMate als modelleringstaal.
📌 Samengevat
TOGAF is een van de bekendste open raamwerken voor enterprise-architectuur: een aanpasbare methode (de ADM) plus een gedeelde woordenschat om van strategie tot uitvoering grip te houden op verandering.
TOGAF bestaat sinds 1995, is in de 10th Edition van april 2022 modulair opgezet en wordt vaak gecombineerd met ArchiMate voor modellering, NORA of GEMMA voor inhoud in de publieke sector, en ISA-95, het Purdue Model en IEC 62443 voor OT. Wie TOGAF toepast op IT/OT-convergentie, gebruikt de ADM als ruggengraat en vult de technologiefase in met OT-specifieke referentiemodellen.