Wat is een SAT (Site Acceptance Test)?
Een SAT (Site Acceptance Test) is een gestructureerde, gedocumenteerde test op de definitieve locatie waarin de klant na transport en installatie controleert of een machine, installatie of besturingssysteem met de echte veldapparatuur, bekabeling en koppelingen werkt zoals afgesproken. De SAT volgt op de FAT (Factory Acceptance Test) bij de leverancier. Waar de FAT aantoont dat het systeem aan de specificatie voldoet met gesimuleerde signalen, laat de SAT zien dat het ook na transport, montage en aansluiting in de praktijk werkt. Een geslaagde SAT is meestal de contractuele voorwaarde voor overdracht van het systeem aan de klant en vaak voor een betalingstermijn.
🧠 Wat wordt er tijdens een SAT getest?
De SAT herhaalt niet de hele FAT, maar richt zich op alles wat in de fabriek van de leverancier niet getest kon worden of door transport en installatie kan zijn veranderd:
- Installatiecontrole - fysieke inspectie van kasten, componenten, labels en voedingen, en controle van aarding, afscherming en EMC-maatregelen
- Lustest (loop check) - elk signaal wordt van de sensor of actuator in het veld via de Remote IO en de PLC gevolgd tot in het HMI-scherm, inclusief schaling, eenheden en looprichting van motoren
- Communicatie - netwerkverbindingen en protocollen zoals OPC UA, Modbus en ProfiNET, en het gedrag bij uitval van een verbinding
- Functionele test - opstarten, normaal bedrijf, stoppen en storingsscenario’s met de echte installatie, eerst zonder product en daarna onder procesomstandigheden
- Veiligheidsfuncties - noodstop, vergrendelingen, veiligheids-PLC en veiligheidsrelais in hun echte bedrading
- Integratie - koppeling met SCADA, historian, MES en andere bovenliggende systemen
- Prestaties en redundantie - cyclustijden, belasting van controllers en netwerk, en omschakeling van redundante componenten in de definitieve opstelling
🔄 Hoe verhoudt de SAT zich tot FAT en SIT?
De internationale norm IEC 62381 beschrijft de test- en acceptatiefasen voor automatiseringssystemen in de procesindustrie. Editie 3.0 verscheen in juli 2024 en voegde daarbij een optionele Factory Integration Test (FIT) toe. De norm werkt met checklists waarmee eigenaar, koper en leverancier vooraf de testomvang en verantwoordelijkheden vastleggen.
| Aspect | FAT | SAT | SIT |
|---|---|---|---|
| Locatie | Fabriek van de leverancier | Locatie van de klant | Locatie van de klant |
| Veldapparatuur | Gesimuleerd | Aangesloten | Aangesloten, onder procesomstandigheden |
| Wat wordt aangetoond | Systeem voldoet aan specificatie | Systeem werkt na transport en installatie | Samenwerking met de rest van de installatie |
| Testtype | Module- en functiegericht | Systeemgericht, inclusief veldbekabeling | Integratie over systemen en leveranciers heen |
| Risico voor het proces | Geen | Beperkt, proces vaak nog niet in bedrijf | Reëel, vaak tijdens opstart |
In kleinere projecten worden SAT en SIT vaak samengevoegd. Na de SAT volgt in veel projecten nog een proefbedrijf of prestatietest, waarin het systeem gedurende een afgesproken periode onder normale productie moet draaien. De SAT is dus een belangrijke mijlpaal, maar niet altijd de laatste stap vóór definitieve ingebruikname.
🔧 Hoe verloopt een SAT stap voor stap?
- SAT-protocol opstellen - de leverancier schrijft testcases die herleidbaar zijn naar de eisen, de functionele specificatie, de I/O-lijst en de tekeningen. De klant keurt het protocol goed vóór de test.
- Openstaande FAT-punten verwerken - punten die bij de FAT naar de SAT zijn doorgeschoven, staan als aparte testcases in het protocol.
- Configuratie controleren - de geïnstalleerde software- en firmwareversies moeten overeenkomen met de versies in het FAT-rapport. Elke wijziging sinds de FAT loopt via change management.
- Installatie en lustests - mechanische en elektrische gereedheid, daarna de lustests per signaal. Hiervoor zijn op de bouwplaats vaak een werkvergunning en afspraken met de operatie nodig.
- Functionele en integratietests - testcases uitvoeren, resultaten noteren en door beide partijen laten aftekenen.
- Puntenlijst en hertest - afwijkingen gaan naar een puntenlijst (punch list), ingedeeld naar blokkerend voor overdracht, op te lossen binnen een afgesproken termijn, of administratief.
- SAT-rapport en overdracht - na goedkeuring volgen het SAT-rapport, de definitieve as-built documentatie en de formele overdracht aan de beheerorganisatie.
| Testonderdeel | Typisch bewijs in het SAT-rapport |
|---|---|
| Installatie | Afgetekende inspectiechecklist, meetrapport aarding en isolatie |
| Lustests | Lijst per signaal met datum, tester en resultaat |
| Functionele test | Afgetekende testcases met verwijzing naar de specificatie |
| Veiligheidsfuncties | Testverslag per veiligheidsfunctie, inclusief reactietijden |
| Cybersecurity | Checklist toegang, hardening, back-up en restore |
| Configuratie | Software- en firmwareversies, checksums of projectversie |
🏭 Waar wordt een SAT toegepast?
Een SAT hoort bij vrijwel elk project waarin een besturingssysteem op locatie wordt opgeleverd:
- Nieuwe installaties en lijnen - van OEM-machines en turnkey-projecten tot complete procesinstallaties met een DCS
- Upgrades en migraties - vervanging van besturingen, aandrijvingen of SCADA-systemen in een draaiende fabriek
- Netwerkintegratie - inbedrijfstelling van OT-netwerken met firewalls, routers en switches
- Sectoren - waterzuivering, voedingsmiddelen, chemie, farma, energiecentrales en discrete productie
In de farmaceutische industrie beschrijft EU-GMP Annex 15 (van kracht sinds oktober 2015) de FAT en SAT als onderdeel van de kwalificatie. Testen uit de FAT hoeven daar niet op locatie te worden herhaald als aantoonbaar is dat transport en installatie de functionaliteit niet beïnvloeden. De SAT sluit vaak aan op de installatiekwalificatie (IQ) en operationele kwalificatie (OQ). GAMP 5 Second Edition uit 2022 moedigt het hergebruik van goed gedocumenteerde leveranciertests aan.
Bij veiligheidsgerelateerde systemen eist IEC 61511 een validatie van het SIS op locatie, waarin elke veiligheidsfunctie met de echte sensoren en eindelementen wordt getest. Die validatie is in de praktijk vaak een apart onderdeel van of naast de SAT. Voor machines blijft de CE-markering een aparte verplichting van de fabrikant: onder de Machinerichtlijn en vanaf 20 januari 2027 onder de Machineverordening.
🔐 Hoe toetst u cybersecurity tijdens de SAT?
De SAT is het moment waarop het systeem voor het eerst in uw echte netwerk staat. Daarom hoort cybersecurity in het SAT-protocol en niet in een losse nabeschouwing:
- Toegang - verificatie van toegangsbeheer, wachtwoordbeleid en RBAC, en verwijdering van standaard- en testaccounts die tijdens de inbedrijfstelling zijn gebruikt
- Netwerk - Firewall-regels en netwerksegmentatie conform het ontwerp, en uitgeschakelde tijdelijke verbindingen zoals modems of leveranciers-VPN
- Versleuteling - beveiligde communicatie, bijvoorbeeld via TLS voor OPC UA of beheerinterfaces
- Hardening - ongebruikte poorten, services en USB-toegang uitgeschakeld volgens het hardeningsplan
- Logging - logboekfuncties en een audittrail die inlogpogingen en wijzigingen registreren
- Herstel - een actuele back-up van controllers en servers en een geteste restore
- Documentatie - een bijgewerkte asset-inventaris met firmware- en softwareversies
Vraag de leverancier aan te tonen hoe hij voldoet aan IEC 62443-2-4, de norm met eisen aan serviceleveranciers voor integratie en onderhoud. Voor organisaties onder de Cyberbeveiligingswet, van kracht sinds 15 augustus 2026, helpt een gedocumenteerde security-SAT om de zorgplicht voor de beveiliging van de toeleveringsketen aantoonbaar te maken. Zo worden Security by Design-principes getoetst vóór livegang.
❓ Veelgestelde vragen
Is een SAT verplicht?
Een SAT is meestal geen wettelijke verplichting, maar een contractuele afspraak tussen klant en leverancier. In gereguleerde sectoren zoals farma is acceptatie op locatie in de praktijk wel een vast onderdeel van de kwalificatie. Voor veiligheidssystemen volgens IEC 61511 is validatie op locatie vereist.
Wie voert de SAT uit?
De leverancier of systeemintegrator voert de SAT uit en levert de testprocedures en de mensen. De klant is aanwezig als getuige en tekent de resultaten af, vaak samen met de operatie, de onderhoudsafdeling en de OT-beveiligingsverantwoordelijke.
Hoe lang duurt een SAT?
De duur van een SAT hangt af van de omvang: een enkele machine is vaak in een tot enkele dagen getest, een grote procesinstallatie met duizenden signalen kan weken vragen. Het aantal lustests en de beschikbaarheid van het proces bepalen meestal de doorlooptijd.
Kan de SAT worden overgeslagen na een goede FAT?
Een SAT kan na een goede FAT worden ingekort, maar zelden volledig worden overgeslagen. Veldbekabeling, aarding, transportschade en echte procesomstandigheden komen pas op locatie aan bod. Wel kunnen testen die aantoonbaar niet door transport en installatie worden beïnvloed, uit de FAT worden hergebruikt.
Wat gebeurt er als de SAT niet slaagt?
Bij een niet-geslaagde SAT worden de bevindingen op een puntenlijst gezet en lost de leverancier ze op. Blokkerende punten worden opnieuw getest voordat de overdracht plaatsvindt. Kleinere punten kunnen met een afgesproken termijn worden geaccepteerd.
Wat is het verschil tussen een SAT en een SIT?
De SAT toont aan dat één systeem na installatie op locatie werkt zoals gespecificeerd. De SIT (Site Integration Test) toont aan dat dat systeem samenwerkt met de rest van de installatie en met systemen van andere leveranciers.
📌 Samengevat
Een SAT bevestigt op de definitieve locatie dat een machine of besturingssysteem na transport en installatie werkt met de echte veldapparatuur en koppelingen. Installatie, lustests, functies, veiligheidsfuncties, integratie en cybersecurity worden getest tegen een vooraf goedgekeurd protocol. IEC 62381 geeft de structuur van FAT, SAT en SIT, en een strikte puntenlijst en versiecontrole maken het verschil.
De SAT is het sluitstuk van engineering, installatie en beveiliging: hét formele moment om af te dwingen dat het systeem in de echte productieomgeving doet wat is afgesproken, vóór de overdracht naar beheer.