Wat is ATEX?
ATEX verwijst naar twee Europese richtlijnen voor explosieveiligheid in omgevingen waar brandbare gassen, dampen, nevels of stof aanwezig zijn. De naam komt van het Franse ATmosphères EXplosibles.
ATEX = explosieveilig ontwerpen, installeren en werken in risicovolle Zone.
ATEX is verplicht in de EU voor werkgevers én fabrikanten van apparatuur in explosiegevaarlijke omgevingen.
📜 De twee ATEX-richtlijnen
| Richtlijn | Beschrijving |
|---|---|
| ATEX 114 (2014/34/EU) | Voor fabrikanten van apparatuur die wordt gebruikt in explosiegevaarlijke omgevingen |
| ATEX 153 (1999/92/EG) | Voor werkgevers – regelt de veiligheid van werknemers in explosieve atmosferen |
🧯 Wat is een explosieve atmosfeer?
Een explosieve atmosfeer ontstaat als drie elementen samenkomen:
- Brandbare stof (gas, damp, stof)
- Zuurstof (lucht)
- Ontstekingsbron (vonken, hitte, statische elektriciteit, wrijving, etc.)
ATEX heeft tot doel het voorkomen van explosies door deze combinatie te beheersen.
🧭 ATEX-zones (indeling risicogebieden)
| Zone | Type | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Zone 0 | Altijd gasdamp | Binnen in een tank of leiding met vluchtige oplosmiddelen |
| Zone 1 | Vaak gasdamp | Rond vulstations, pompen met lekkagepotentieel |
| Zone 2 | Zelden gasdamp | Technische ruimte waar alleen incidenteel damp voorkomt |
| Zone 20 | Altijd stof | Binnen silo met meel, suiker of kunststofpoeder |
| Zone 21 | Vaak stof | Rond een verpakkingslijn voor poeders |
| Zone 22 | Zelden stof | Ruimte naast afvulinstallatie voor droge bulkstoffen |
⚙️ ATEX-apparatuur en -aanduiding
Apparatuur in ATEX-zones moet speciaal ontworpen zijn, met duidelijke markering:
Voorbeeldlabel: II 2G Ex d IIC T4 Gb
| Codeonderdeel | Betekenis |
|---|---|
| II | Niet-mijnbouwomgeving |
| 2G | Categorie 2 (hoog risico), gasomgeving |
| Ex d | Explosieveilige behuizing (drukvaste omhulling) |
| IIC | Gasgroep (waterstof, aceton, etc.) |
| T4 | Temperatuurklasse (max. oppervlaktetemp. 135°C) |
| Gb | Beschermingsniveau (hoge veiligheid) |
🏭 ATEX in OT-omgevingen
| Toepassing | ATEX-maatregel |
|---|---|
| PLC-kast in zone 1 | Behuizing met overdruk of intrinsiek veilige Ex-componenten |
| Sensor in zone 0 | ATEX-gekeurde variant, vaak met galvanische scheiding of Ex-i interface |
| Onderhoud aan motor in zone 2 | Alleen met werkvergunning, vonkvrije gereedschappen en aarding |
| SCADA monitoring | Ex-datalogging, temperatuurbewaking, alarm bij gasdetectie |
⚠️ Risico’s zonder ATEX
- Explosie met mogelijk letsel, dodelijke ongevallen of zware schade
- Juridische aansprakelijkheid bij incidenten
- Overtreding van de Europese richtlijn (en ARBO-wetgeving)
📌 Samengevat
ATEX is het wettelijk kader voor veilig werken en ontwerpen in omgevingen waar explosiegevaar heerst. Het verplicht werkgevers en fabrikanten om apparatuur, installaties en werkprocessen aan te passen aan het risico.