Wat is de IP-codering?
De IP-codering is het classificatiesysteem uit de norm IEC 60529 dat met twee cijfers aangeeft in welke mate een behuizing bescherming biedt tegen het binnendringen van vaste voorwerpen en stof (eerste cijfer) en van water (tweede cijfer). Een sensor met IP67 is dus stofdicht en bestand tegen tijdelijke onderdompeling, een besturingskast met IP54 is stofbeschermd en spatwaterdicht. IP staat officieel voor International Protection, maar wordt in de praktijk vrijwel altijd uitgelegd als Ingress Protection. In Nederland geldt de norm als NEN-EN-IEC 60529.
🧠 Hoe is een IP-code opgebouwd?
Een IP-code bestaat uit de letters IP, twee kenmerkende cijfers en eventueel één of twee letters:
- Eerste cijfer (0–6) — bescherming tegen vaste voorwerpen en stof, én tegen aanraking van gevaarlijke delen
- Tweede cijfer (0–9) — bescherming tegen water, van druppels tot heet water onder hoge druk
- Aanvullende letter (A–D) — optioneel, alleen voor aanraakbescherming als die beter is dan het eerste cijfer aangeeft
- Supplementaire letter (H, M, S, W) — optioneel, voor extra informatie over de toepassing of de beproeving
Een X betekent dat voor dat kenmerk niet is getest of geen eis is gesteld: IPX7 is dus wel waterdicht beproefd, maar zegt niets over stof. De huidige geconsolideerde versie van IEC 60529 is editie 2.2 uit 2013: de tweede editie uit 1989 met wijzigingsbladen uit 1999 en 2013. Het laatste wijzigingsblad voegde IPX9 toe.
🧱 Wat betekent het eerste cijfer?
| Cijfer | Bescherming tegen | Beproeving en betekenis |
|---|---|---|
| 0 | Geen bescherming | — |
| 1 | Voorwerpen > 50 mm | Rug van de hand, grote lichaamsdelen |
| 2 | Voorwerpen > 12,5 mm | Vingers; testvinger mag geen spanningvoerende delen raken |
| 3 | Voorwerpen > 2,5 mm | Gereedschap, dikke draden |
| 4 | Voorwerpen > 1 mm | Dunne draden, schroefjes |
| 5 | Stofbeschermd | Talkpoeder (zeef 75 µm) gedurende 8 uur; beperkt stof toegestaan zolang de werking niet wordt verstoord |
| 6 | Stofdicht | Zelfde stoftest met onderdruk in de behuizing; na afloop mag er geen stof binnen zijn |
💧 Wat betekent het tweede cijfer?
| Cijfer | Bescherming tegen | Beproeving volgens IEC 60529 |
|---|---|---|
| 0 | Geen bescherming | — |
| 1 | Verticaal vallende druppels | 1 mm/min gedurende 10 minuten |
| 2 | Druppels bij 15° schuinstand | Vier standen van 2,5 minuten |
| 3 | Sproeiwater tot 60° van verticaal | Circa 10 l/min, minimaal 5 minuten |
| 4 | Spatwater uit alle richtingen | Oscillerende buis of sproeikop, 10 l/min |
| 5 | Waterstralen | Mondstuk 6,3 mm, 12,5 l/min, op circa 3 m, 1 min per m² |
| 6 | Krachtige waterstralen | Mondstuk 12,5 mm, 100 l/min, op circa 3 m |
| 7 | Tijdelijke onderdompeling | Tot 1 m diep gedurende 30 minuten |
| 8 | Langdurige onderdompeling | Zwaarder dan IPX7; diepte en duur afgesproken met de fabrikant |
| 9 | Heet water onder hoge druk | 80 °C, 14–16 l/min, 8–10 MPa (80–100 bar) |
Daarnaast bestaat IPX9K uit ISO 20653, de norm voor wegvoertuigen die is voortgekomen uit de Duitse DIN 40050-9. De test lijkt sterk op IPX9: water van 80 °C bij 80–100 bar op 10–15 cm afstand, onder hoeken van 0°, 30°, 60° en 90° gedurende 30 seconden per hoek, terwijl het object op een draaitafel ronddraait. In voedingsmiddelen- en dranktoepassingen is IP69K de gangbare aanduiding voor reiniging met hogedrukspuiten.
🔤 Welke aanvullende letters bestaan er?
De aanvullende letters geven aan dat de aanraakbescherming beter is dan het eerste cijfer: A (rug van de hand), B (vinger), C (gereedschap, 2,5 mm) en D (draad, 1 mm). Een code als IP20B komt zelden voor; meestal staat de aanraakbescherming al in het eerste cijfer.
De supplementaire letters geven context: H voor hoogspanningsapparatuur, M en S als de waterproef is uitgevoerd terwijl bewegende delen (bijvoorbeeld de as van een asynchrone motor) draaiden respectievelijk stilstonden, en W voor geschiktheid onder afgesproken weersomstandigheden.
🔄 Wat is het verschil tussen IP67, IP68 en IP69K?
Een veelgemaakte fout is aannemen dat een hoger tweede cijfer alle lagere cijfers omvat. Tot en met IPX6 klopt dat: wie IPX6 haalt, voldoet ook aan IPX5. Vanaf IPX7 is de codering niet cumulatief. Onderdompeling geeft een statische, gelijkmatige waterdruk; een waterstraal geeft een dynamische, plaatselijke belasting. Een behuizing kan het eerste doorstaan en bij het tweede toch lekken, bijvoorbeeld omdat een afdichting door de straal wordt weggedrukt.
Daarom ziet u vaak dubbele markeringen zoals IP66/IP67 of IP65/IP68: het product is dan op beide manieren beproefd. IEC 60529 noemt zo’n product geschikt voor veelzijdige toepassing, terwijl IPX7 of IPX8 zonder straalwaterclassificatie alleen geldt voor beperkte toepassing (onderdompeling).
Bij IP68 bepaalt de fabrikant de voorwaarden, zoals 3 m gedurende 24 uur. Twee IP68-producten zijn dus niet vanzelf vergelijkbaar; kijk altijd naar de opgegeven diepte en duur in het datablad. IP69K zegt op zijn beurt niets over onderdompeling. Voor een naderingsschakelaar in een vleesverwerkende lijn ziet u daarom vaak IP66/IP67/IP69K op het datablad.
🏭 Welke IP-klasse gebruikt u waar in de industrie?
| Toepassing | Gangbare IP-klasse | Toelichting |
|---|---|---|
| Componenten in de besturingskast (PLC, voedingen, relais) | IP20 | Vingerveilig; de kast zelf zorgt voor de rest |
| Besturingskast in een droge, stoffige productiehal | IP54 / IP55 | Stofbeschermd, bestand tegen spatwater |
| Kast of HMI in een natte productieruimte | IP65 / IP66 | Stofdicht, bestand tegen (krachtige) waterstralen |
| Veldsensoren en transmitters buiten | IP66 / IP67 | Regen, stormwater, tijdelijke onderdompeling |
| Voedingsmiddelenindustrie met washdown | IP66 / IP67 / IP69K | Dagelijkse reiniging met heet water en chemie |
| Onderwaterpomp of putsensor | IP68 | Voorwaarden volgens fabrikant |
Een frequentieregelaar heeft standaard vaak IP20 voor kastmontage; varianten voor montage in het veld zijn verkrijgbaar in IP55 of IP66. De norm NEN-EN-IEC 61439 voor laagspanningsverdeelinrichtingen vraagt voor een gesloten kast ten minste IP2X, en IEC 60204-1 voor de elektrische uitrusting van machines vraagt minimaal IP22 voor besturingskasten. Dat zijn ondergrenzen; de omgeving bepaalt meestal een hogere klasse.
🌍 Hoe verhoudt de IP-codering zich tot NEMA, IK en Ex?
In Noord-Amerika werkt men met de NEMA 250-typen. Die gaan verder dan IP: ze stellen ook eisen aan corrosie, olie en koelvloeistof, ijsvorming en constructie. Een NEMA-type kan daarom bij benadering naar een IP-code worden vertaald, maar niet andersom.
| NEMA-type | Bij benadering IP | Extra in NEMA |
|---|---|---|
| Type 1 | IP20 | Binnen, algemeen gebruik |
| Type 3R | IP24 | Buiten, regen en ijsvorming |
| Type 4 | IP66 | Slangwater, binnen en buiten |
| Type 4X | IP66 | Als 4, plus corrosiebestendig |
| Type 6P | IP68 | Langdurige onderdompeling, corrosiebestendig |
| Type 12 / 13 | IP54 | Olie, koelvloeistof, stof |
Mechanische slagvastheid valt buiten de IP-codering. Daarvoor bestaat de IK-code uit IEC 62262: van IK01 (0,14 joule) via IK08 (5 joule) tot IK10 (20 joule); sinds een wijziging in 2021 bestaat ook IK11 (50 joule). Een buitenkast met IP66 en IK10 is dus water- en stofdicht én bestand tegen een flinke klap.
Explosieveiligheid is weer een ander onderwerp. Een stofdichte IP6X-behuizing is niet automatisch geschikt voor een Ex-zone. Daarvoor gelden ATEX en de reeks IEC 60079, met eigen beschermingswijzen zoals drukvaste behuizing of verhoogde veiligheid. De IP-code komt daar wel terug als aanvullende eis: volgens IEC 60079-7 moet een Ex e-behuizing met blanke spanningvoerende delen minimaal IP54 halen, en een behuizing met alleen geïsoleerde delen minimaal IP44.
🛠️ Hoe kiest u stap voor stap de juiste IP-klasse?
- Beschrijf de omgeving — binnen of buiten, droog of nat, welk soort stof (fijn, geleidend, explosief), temperatuur en condensatie
- Bepaal de reinigingsmethode — handmatig afnemen (IP54), slang (IP65/IP66) of hogedruk met heet water en chemie (IP69K)
- Kijk naar onderdompeling — kan het apparaat onder water komen te staan in een put of bij overstroming? Dan IP67 of IP68 met dubbele markering
- Controleer de hele keten — de IP-klasse van een kast geldt alleen met de juiste wartels, connectoren, ventilatoren en antennedoorvoeren, bijvoorbeeld voor een edge device met 4G-modem; één wartel met IP54 maakt van een IP66-kast een IP54-kast
- Let op condensatie — een dichte kast buiten ademt bij temperatuurwisselingen; gebruik een drukvereffeningselement of kastverwarming
- Leg het vast — neem de IP-klasse op in de functionele specificatie, in de CE-documentatie en bij het veldcomponenten-overzicht, zodat onderhoud vervangende onderdelen met dezelfde klasse bestelt
Voorbeeld: een sensor op een transportband in een zuivelfabriek wordt dagelijks met 80 °C reinigingswater onder hoge druk schoongespoten en staat soms onder water in een opvangbak. De juiste keuze is een roestvrijstalen sensor met IP66/IP67/IP69K, een M12-connector met dezelfde klasse en een kabel die tegen reinigingsmiddelen bestand is.
❓ Veelgestelde vragen
Wat betekent IP65?
IP65 betekent dat een behuizing stofdicht is (eerste cijfer 6) en bestand is tegen waterstralen uit een mondstuk van 6,3 mm (tweede cijfer 5). IP65 is een gangbare klasse voor bedieningspanelen en kasten in productieruimten die met een slang worden schoongemaakt. Voor onderdompeling of hogedrukreiniging is IP65 niet voldoende.
Is IP68 beter dan IP67?
IP68 beschermt tegen langdurigere of diepere onderdompeling dan IP67, maar de fabrikant bepaalt zelf de exacte diepte en duur. Bij IP67 ligt de test vast op maximaal 1 m gedurende 30 minuten. Omdat de codering vanaf IPX7 niet cumulatief is, is een IP68-product niet automatisch bestand tegen waterstralen; daarvoor is een dubbele markering zoals IP66/IP68 nodig.
Wat is het verschil tussen IP69 en IP69K?
IP69 komt uit IEC 60529 en is in 2013 toegevoegd; IP69K komt uit ISO 20653 voor wegvoertuigen en is ontstaan uit de Duitse DIN 40050-9. Beide testen met water van 80 °C onder 80–100 bar, maar met verschillen in testopstelling en procedure. In de voedingsmiddelenindustrie is IP69K de meest gevraagde aanduiding.
Welke IP-klasse heeft een besturingskast nodig?
Een besturingskast heeft minimaal IP2X nodig volgens NEN-EN-IEC 61439, en IEC 60204-1 vraagt voor machinekasten ten minste IP22. In een stoffige hal is IP54 gangbaar, in natte of buitenomgevingen IP65 of IP66. Let erop dat wartels, ventilatoren en doorvoeren dezelfde IP-klasse hebben als de kast.
Kan ik een NEMA-type omrekenen naar een IP-klasse?
Een NEMA-type uit NEMA 250 kan bij benadering worden omgerekend naar een IP-klasse, bijvoorbeeld NEMA 4X naar IP66. Andersom kan niet, omdat NEMA ook eisen stelt aan corrosie, olie en ijsvorming die de IP-codering niet kent. Een IP66-kast voldoet dus niet automatisch aan NEMA 4X.
Is een IP67-behuizing geschikt voor een Ex-zone?
Nee, een IP67-behuizing is niet vanzelf geschikt voor een Ex-zone. Voor explosiegevaarlijke omgevingen gelden ATEX en IEC 60079 met eigen beschermingswijzen en certificering. De IP-codering is daar alleen een aanvullende eis naast de Ex-certificering.
📌 Samengevat
De IP-codering uit IEC 60529 drukt met twee cijfers uit hoe goed een behuizing beschermd is tegen stof (0–6) en water (0–9), maar vanaf IPX7 is de codering niet cumulatief. Kies op basis van omgeving, reinigingsmethode en onderdompeling, gebruik dubbele markeringen zoals IP66/IP67/IP69K voor washdown, en vergeet niet dat elke wartel en connector dezelfde klasse moet halen.