Wat is een LMRA?
Een LMRA (Laatste Minuut Risico Analyse) is een korte, persoonlijke veiligheidscheck die de uitvoerder van een taak vlak vóór de start op de werkplek zelf doet, om te controleren of de situatie veilig is en of er sinds de werkvoorbereiding nieuwe risico’s zijn ontstaan. De LMRA duurt meestal een tot enkele minuten en eindigt altijd met een keuze: veilig beginnen, eerst maatregelen nemen, of niet beginnen. Ze is geen vervanging van de RI&E, de taakrisicoanalyse of de werkvergunning, maar de laatste controle of die voorbereiding nog klopt met wat de medewerker ter plaatse aantreft.
De LMRA is een vast onderdeel van VCA en van het veiligheidsbeleid van de meeste industriële opdrachtgevers. De Arbowet noemt de LMRA niet bij naam, maar ze helpt werkgever en werknemer hun wettelijke zorgplichten waar te maken.
🧠 Waarom is een LMRA nodig?
Een risicoanalyse aan het bureau gaat uit van de situatie zoals die gepland is. Op de werkvloer ziet het er vaak anders uit: een collega werkt op dezelfde plek, het regent, een leiding staat nog onder druk, de verkeerde hoogwerker is geleverd of een installatie is nog niet volledig vrijgeschakeld. Juist die afwijkingen tussen plan en praktijk veroorzaken veel incidenten.
De LMRA vangt dat op met drie kernfuncties:
- Controle van de voorbereiding - kloppen de vergunning, de werkinstructie en de genomen maatregelen nog met de werkelijke situatie?
- Signaleren van nieuwe gevaren - ziet de uitvoerder risico’s die niemand had voorzien, zoals een lekkage of een gewijzigde installatie?
- Bewuste go/no-go - de medewerker besluit zelf of hij veilig kan starten, en stopt als dat niet zo is.
Daarmee draagt de LMRA bij aan situationeel bewustzijn: wie even stilstaat, ziet meer dan wie direct begint.
🔧 Hoe voert u een LMRA uit?
De meeste bedrijven gebruiken een variant van Stop - Denk - Doe:
- Stop - leg het werk niet direct aan, maar kijk eerst rond. Welke gevaren zijn er nu, op deze plek, op dit moment?
- Denk - welke maatregelen zijn nodig om die risico’s weg te nemen of te beperken, en zijn ze al getroffen?
- Doe - neem de ontbrekende maatregelen en start pas daarna. Is een risico niet te beheersen, dan begint u niet en overlegt u met uw leidinggevende of de vergunningverlener.
Een LMRA is niet eenmalig per dag. Herhaal haar bij een nieuwe taak, na een onderbreking van het werk, bij wisseling van ploeg en zodra de situatie verandert, bijvoorbeeld als een andere ploeg in de buurt begint of het weer omslaat. Wie twijfelt, overlegt altijd voordat hij begint.
🔍 Welke vragen staan op een LMRA-kaart?
Veel bedrijven geven medewerkers een LMRA-kaart op zakformaat of een digitale checklist in een app. De vragen verschillen per bedrijf, maar dekken meestal dezelfde onderwerpen. Elk “nee” betekent: niet starten voordat het is opgelost.
| Categorie | Voorbeeldvragen |
|---|---|
| Opdracht | Weet ik precies wat ik moet doen, en ken ik de werkinstructie? |
| Bevoegdheid | Ben ik opgeleid, bevoegd en fit genoeg voor deze taak? |
| Vergunning | Is er een geldige werkvergunning en klopt die met de situatie? |
| Energie | Is de installatie vrijgeschakeld en geborgd met Lock-out Tag-out? |
| Middelen | Heb ik goedgekeurd gereedschap en de juiste PBM? |
| Omgeving | Is de werkplek veilig: geen valgevaar, gassen, verkeer of werk van anderen? |
| Noodsituatie | Weet ik waar de vluchtweg, de noodstop en het verzamelpunt zijn? |
🔄 Wat is het verschil tussen LMRA, TRA en RI&E?
De LMRA is de laatste laag in een reeks risicoanalyses die steeds dichter bij de uitvoering komen:
| Analyse | Wanneer | Wie | Detailniveau |
|---|---|---|---|
| RI&E | Periodiek, bij wijzigingen in het bedrijf | Werkgever, met kerndeskundige | Alle risico’s van de organisatie, schriftelijk vastgelegd |
| Taakrisicoanalyse (TRA) | Bij de werkvoorbereiding | Werkvoorbereider en uitvoerders | Stap voor stap per taak, met maatregelen |
| Werkvergunning | Vóór risicovol werk | Vergunningverlener en uitvoerder | Specifieke isolatie, metingen en voorwaarden |
| LMRA | Direct voor de start op de werkplek | De uitvoerder zelf | Korte check van de actuele situatie |
Voor ontwerp en procesrisico’s gebruiken bedrijven daarnaast methoden als HAZOP en risicobeoordelingen voor machines. Die liggen ver vóór de uitvoering; de LMRA is het moment waarop al die analyses de werkvloer raken.
🏭 Waar wordt de LMRA toegepast?
De LMRA is via VCA gemeengoed geworden in de procesindustrie, energie, bouw, infra en installatietechniek. Typische situaties:
- Elektrisch werk - werken in een besturingskast of MCC onder NEN 3140, vóór het inschakelen van voedingen of bij werken in de nabijheid van spanning
- Besloten ruimten - vóór het betreden van een tank, put of silo; zie Besloten Ruimte
- Explosiegevaar - werk in ATEX-zones, waar een vonk van gereedschap of een laptop al een risico is
- Onderhoud - aan een pers, pomp of transportband, na isoleren met Lock-out Tag-out
- Werken op hoogte - op steigers, ladders of hoogwerkers
In internationale omgevingen heet hetzelfde principe vaak Take 5, een in Australië gangbare check van vijf stappen. De namen van die stappen verschillen per organisatie, bijvoorbeeld Stop, Look, Assess, Control, Monitor of Stop, Think, Look, Plan, Proceed. In Duitsland en Oostenrijk gebruikt het SCC-systeem, de Duitstalige tegenhanger van VCA, ook de term LMRA.
💻 Wat betekent de LMRA voor IT/OT-werk?
Voor wie aan OT-systemen werkt, lijkt een LMRA soms overbodig: “ik laad alleen software”. Toch kan een programmeerwijziging net zo gevaarlijk zijn als een losgedraaide flens. Een nieuwe PLC-versie kan een motor laten aanlopen, een overbrugde functie in het SIS kan een beveiliging uitschakelen. Een LMRA vóór IT/OT-werk stelt daarom extra vragen:
- Procestoestand - staat de installatie stil of in een veilige toestand, en weet de operator dat ik ga werken?
- Wijzigingsbeheer - is de wijziging goedgekeurd via wijzigingsbeheer, en is er een terugvalversie?
- Veiligheidsfuncties - raakt mijn werk functionele veiligheid, interlocks of de noodstopketen?
- Werken op afstand - bij onderhoud op afstand: is er iemand ter plaatse die ziet wat de machine doet?
Bij Brzo-bedrijven hoort veilig onderhoud bovendien bij het veiligheidsbeheerssysteem, zodat ook digitale werkzaamheden onder hetzelfde vergunning- en LMRA-regime vallen. Zo wordt OT-convergentie ook op de werkvloer zichtbaar.
⚖️ Is een LMRA wettelijk verplicht?
De Arbowet schrijft geen LMRA voor, maar de LMRA ondersteunt verschillende wettelijke plichten:
- Artikel 3 - de werkgever voert een arbobeleid gericht op zo goed mogelijke arbeidsomstandigheden.
- Artikel 5 - de werkgever legt risico’s schriftelijk vast in de RI&E en houdt die actueel.
- Artikel 8 - de werkgever geeft voorlichting en onderricht en houdt toezicht op naleving.
- Artikel 11 - de werknemer zorgt voor zijn eigen veiligheid en die van anderen, gebruikt PBM goed en meldt gevaren direct.
- Artikel 29 - een werknemer mag het werk onderbreken bij ernstig en onmiddellijk dreigend gevaar, behoudt dan zijn loon en meldt dit direct.
De harde verplichting komt meestal uit contracten: VCA (sinds 1 juli 2026 in versie VCA 2026/6.1) toetst of aannemers vóór aanvang van het werk een LMRA uitvoeren, en opdrachtgevers nemen de LMRA op in hun veiligheidsregels. In managementsystemen volgens ISO 45001 past de LMRA bij de eisen voor operationele beheersing en participatie van werknemers.
❓ Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt een LMRA?
Een LMRA duurt meestal een tot enkele minuten. Bij complexe of gevaarlijke taken mag de LMRA langer duren, omdat de uitvoerder dan meer moet controleren. De duur is minder belangrijk dan het bewust stilstaan voordat het werk begint.
Moet een LMRA schriftelijk worden vastgelegd?
Een LMRA hoeft niet altijd schriftelijk, maar veel opdrachtgevers vragen een ingevulde LMRA-kaart of een registratie in een app. Een vastgelegde LMRA maakt zichtbaar dat de check is gedaan en levert data op over terugkerende knelpunten. Het gevaar is dat afvinken een routine wordt zonder echt te kijken.
Wie voert de LMRA uit?
De LMRA wordt uitgevoerd door de persoon of het team dat de taak daadwerkelijk gaat doen, op de werkplek zelf. Een leidinggevende kan de LMRA niet vooraf voor een ander invullen. Bij teamwerk doen de uitvoerders de LMRA samen, zodat iedereen dezelfde risico’s kent.
Wat doet u als een risico bij de LMRA niet beheersbaar is?
Als een risico bij de LMRA niet beheersbaar is, begint u niet met het werk. U meldt de situatie aan uw leidinggevende of de vergunningverlener en wacht op aanvullende maatregelen. Bij ernstig en onmiddellijk dreigend gevaar geeft artikel 29 van de Arbowet u bovendien het recht het werk te onderbreken.
Wat is het verschil tussen een LMRA en een werkvergunning?
Een werkvergunning is een formeel document dat vóór risicovol werk de voorwaarden, isolaties en bevoegdheden vastlegt. Een LMRA is de korte check van de uitvoerder vlak voor de start, om te zien of de situatie nog overeenkomt met die vergunning. De LMRA vult de werkvergunning aan, maar vervangt haar niet.
Is een LMRA ook nodig bij IT/OT-werkzaamheden?
Een LMRA is ook nodig bij IT/OT-werkzaamheden, omdat software-updates, het laden van PLC-code of het overbruggen van signalen een installatie fysiek kunnen laten bewegen. De LMRA controleert dan vooral de procestoestand, de afstemming met de operator en de goedkeuring van de wijziging. Opdrachtgevers in de procesindustrie verwachten dit ook van OT-leveranciers.
📌 Samengevat
De LMRA is de laatste controle tussen voorbereiding en uitvoering. Ze kost een paar minuten, vraagt van de uitvoerder om bewust te kijken en te beslissen, en geeft iedereen het recht om niet te beginnen als het niet veilig is. Samen met RI&E, taakrisicoanalyse, werkvergunning en Lock-out Tag-out vormt ze een gelaagd systeem, ook voor IT/OT-werk aan draaiende installaties.
Een LMRA is een korte, persoonlijke check vlak vóór het werk, waarmee de uitvoerder actuele risico’s herkent, beheerst of het werk niet start.