Wat is ISO 12100?
ISO 12100 is de internationale basisnorm voor Risicobeoordeling en risicoreductie bij machines. De norm beschrijft een gestructureerde methode om gevaren te identificeren, risico’s te beoordelen en passende maatregelen te nemen voor veiligheid van mens en installatie.
In OT-context vormt ISO 12100 de basis voor het bepalen van veiligheidsfuncties op machines, die later technisch worden ingevuld via normen zoals ISO 13849-1 of IEC 62061.
🧠 Doel van ISO 12100
- Systematische risicobeoordeling – Van ontwerp tot ingebruikname
- Uniform proces voor ontwerpers en integratoren
- Identificatie van gevaren – Mechanisch, elektrisch, thermisch, functioneel
- Risicoreductie volgens 3-stappenmodel
- Basis voor CE-markering onder de Machinerichtlijn
🔍 Het 3-stappenmodel van ISO 12100
- Inherente veiligheid Ontwerp zonder risico’s (bv. langzaam draaiende assen, beperkte kracht)
- Technische beschermingsmaatregelen Veiligheidscomponenten zoals afschermingen, lichtschermen, interlocks
- Gebruiksmaatregelen (instructie) Signalering, handleidingen, waarschuwingen, opleiding
Dit model wordt toegepast per geïdentificeerd risico, beginnend met het elimineren bij de bron.
🛠 Voorbeelden van gevarentypes volgens ISO 12100
| Gevarencategorie | Voorbeeld |
|---|---|
| Mechanisch gevaar | Knelgevaar bij bewegende delen of persmechanismen |
| Elektrisch gevaar | Ongeïsoleerde aansluitingen in Besturingskast of motor |
| Thermisch gevaar | Verbranding door hete oppervlakken of stoom |
| Gevaar door straling | Lasstraling of IR-sensoren bij detectie |
| Functioneel gevaar | Onverwachte start door softwarefout in PLC of HMI |
| Gebrek aan ergonomie | Verkeerde houding bij bediening, handmatig wisselen van tooling |
| . |
✅ Risico-inschaling (S, F, P)
ISO 12100 maakt gebruik van drie factoren om risico’s te beoordelen:
| Factor | Betekenis |
|---|---|
| S | Ernst van mogelijk letsel |
| F | Frequentie en duur van blootstelling |
| P | Mogelijkheid om het gevaar te vermijden of te beperken |
Deze beoordeling vormt de input voor PL-berekening in ISO 13849-1 of SIL in IEC 62061.
🔁 ISO 12100 en andere normen
| Norm | Relatie tot ISO 12100 |
|---|---|
| ISO 13849-1 | Technische invulling van veiligheidsfuncties via Performance Level (PL) |
| IEC 62061 | Alternatief via Safety Integrity Level (SIL) |
| Machinerichtlijn | ISO 12100 is een geharmoniseerde norm onder deze EU-richtlijn |
| IEC 60204-1 | Beveiliging van elektrische uitrusting |
| ISO 14119 | Veiligheidsschakelaars en vergrendelingen |
📌 Samengevat
ISO 12100 is dé basisnorm voor het identificeren en beheersen van risico’s aan machines. Het risicobeoordelingsproces is essentieel voor CE-markering, veiligheidscultuur en juiste toepassing van technische normen in OT-omgevingen.