Wat is IACS?
IACS (Industrial Automation and Control Systems) is het geheel van mensen, hardware, software en beleid dat betrokken is bij de besturing van een industrieel proces en dat de veilige, beveiligde en betrouwbare werking van dat proces kan beïnvloeden. Het begrip komt uit de normenreeks IEC 62443 en omvat dus meer dan techniek alleen: naast PLC’s, SCADA, DCS, RTU’s en netwerken horen ook operators, onderhoudsprocedures en het securitybeleid erbij. Wie een IACS wil beveiligen, kijkt daarom naar de hele keten van industriële processen, van sensor tot procedure.
🧠 Wat valt precies onder een IACS?
IEC 62443 kiest bewust voor een brede definitie. Een IACS is niet alleen de besturingssoftware, maar alles wat de werking van het proces kan raken. Daarbij horen:
- Besturing - PLC, DCS, RTU en safety PLC’s die het proces aansturen
- Toezicht en bediening - SCADA, HMI, historians en engineeringstations
- Veldniveau - sensoren, actuatoren, aandrijvingen en veldinstrumenten
- Veiligheidssystemen - een SIS dat de installatie veilig uitschakelt bij gevaar
- Netwerken - Industrial Ethernet met protocollen als ProfiNET en Ethernet IP, plus veldbussen
- Mensen en processen - operators, onderhoudsmonteurs, leveranciers, wijzigingsbeheer en beleid
Wat er niet onder valt, is de procesinstallatie zelf (de pompen, reactoren en machines, in de norm equipment under control) en de kantoorautomatisering. In het referentiemodel van IEC 62443, dat gebaseerd is op het Purdue Model, loopt het IACS van niveau 0 (fysiek proces en veld) tot en met niveau 3 (sitebrede operations, zoals MES). Het ERP-systeem op niveau 4 ligt erbuiten en wordt meestal via een IDMZ gekoppeld.
| Niveau | Inhoud | Hoort bij het IACS? |
|---|---|---|
| 4–5 Enterprise | ERP, e-mail, kantoor-IT | Nee, maar wel een belangrijke koppeling |
| 3 Operations | MES, historian, domeincontrollers voor OT | Ja |
| 2 Toezicht | SCADA, HMI, engineeringstations | Ja |
| 1 Besturing | PLC, DCS-controllers, RTU, SIS | Ja |
| 0 Proces | Sensoren, actuatoren, veldinstrumenten | Ja (de instrumentatie) |
🔄 Wat is het verschil tussen IACS, ICS en OT?
De drie begrippen worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze komen uit verschillende bronnen en hebben een andere reikwijdte.
| Begrip | Herkomst | Reikwijdte |
|---|---|---|
| IACS | IEC 62443 (ISA/IEC) | Systemen plus de mensen, procedures en het beleid eromheen |
| ICS | Vooral Amerikaans gebruik, onder meer NIST | De besturingssystemen zelf: SCADA, DCS en PLC-installaties |
| OT | Algemene term, ook in NIST SP 800-82 | Alle programmeerbare systemen die fysieke processen bewaken of sturen, ook gebouwautomatisering en toegangscontrole |
NIST SP 800-82 heette tot revisie 2 nog een gids voor ICS-security. Revisie 3 uit september 2023 heet Guide to Operational Technology (OT) Security en bestrijkt ook gebouwautomatisering, transport en fysieke toegangscontrole. In Europese normen, contracten en certificeringen komt u vooral IACS tegen, omdat IEC 62443 daar de standaard is.
🧱 Wie is verantwoordelijk voor een IACS?
IEC 62443 verdeelt de verantwoordelijkheid over vier rollen. De reeks behandelt de cybersecurity van een IACS als een gedeelde verantwoordelijkheid, maar de asset owner blijft eindverantwoordelijk voor het risico.
| Rol | Wat doet deze partij? | Relevante delen |
|---|---|---|
| Asset owner | Eigenaar en exploitant van de installatie; draagt het cyberrisico van het IACS en het proces | IEC 62443-2-1, IEC 62443-3-2 |
| Integratie-serviceprovider | Ontwerpt, installeert, configureert, test en draagt de Automation Solution over | IEC 62443-2-4, IEC 62443-3-3 |
| Onderhouds-serviceprovider | Beheert en onderhoudt de installatie, inclusief patches en wijzigingen | IEC 62443-2-4 |
| Productleverancier | Ontwikkelt en ondersteunt componenten en systemen, levert security-updates | IEC 62443-4-1, IEC 62443-4-2 |
De Automation Solution is de concrete realisatie van IACS-systemen en -componenten op één locatie, bijvoorbeeld het DCS van een specifieke fabriek. Het IACS is breder: het is die Automation Solution plus de organisatie en procedures van de asset owner. IEC 62443-4-2 kent vier typen componenten: embedded devices, netwerkcomponenten, hostcomponenten en softwareapplicaties.
🏭 Waar worden IACS gebruikt?
- Procesindustrie - chemie, olie en gas, farmacie en voeding, vaak met een DCS en een apart SIS volgens IEC 61511
- Discrete productie - automotive, verpakking en machinebouw, meestal PLC-gebaseerd
- Nutsvoorzieningen - drinkwater, afvalwater, elektriciteit en gas, met SCADA en RTU’s over grote afstanden
- Infrastructuur - tunnels, bruggen, sluizen, spoor en verkeerssystemen
- Gebouwen - BMS en HVAC, zeker in ziekenhuizen en datacenters
🔐 Waarom is de beveiliging van een IACS anders dan IT-security?
Een IACS stuurt fysieke processen aan. Een storing kan leiden tot productieverlies, milieuschade of letsel, en daarom staan beschikbaarheid en veiligheid voorop. Dat verandert de aanpak van cybersecurity:
- Lange levensduur - besturingssystemen draaien vaak twintig jaar of langer, waardoor legacy systemen met verouderde besturingssystemen gangbaar zijn
- Beperkt patchen - patchen vraagt om testen en een stilstandvenster, dus compenserende maatregelen zijn vaak nodig
- Onveilige protocollen - veel industriële protocollen kennen geen authenticatie of encryptie
- Fysieke impact - aanvallen als Stuxnet (ontdekt in 2010), Industroyer (Oekraïne, december 2016) en TRITON (2017, gericht op een veiligheidssysteem) lieten zien dat digitale aanvallen fysieke gevolgen hebben
De basismaatregelen voor een IACS zijn defense in depth, netwerksegmentatie volgens het zones-en-conduitsmodel, hardening van systemen en strikt geregelde toegang op afstand. Een air gap wordt nog gebruikt, maar is in de praktijk zelden volledig, omdat data voor planning en analyse naar buiten moet.
🧭 Hoe beveiligt u een IACS stap voor stap?
Een asset owner die met IEC 62443 begint, volgt meestal deze volgorde:
- Bepaal de systeemgrens - leg vast welke installaties, netwerken, mensen en leveranciers onder het IACS vallen (het system under consideration).
- Maak een inventaris - breng alle assets, firmwareversies en verbindingen in kaart met een asset-inventaris.
- Voer een risicobeoordeling uit - volgens IEC 62443-3-2 of een risicobeoordeling die daarop aansluit.
- Deel zones en conduits in - groepeer assets met dezelfde eisen en geef elke zone een doel-security level (SL-T); veiligheidssystemen krijgen een eigen zone.
- Kies maatregelen - op basis van de systeemeisen uit IEC 62443-3-3, verdeeld over zeven foundational requirements.
- Stel eisen aan leveranciers - vraag integratoren om IEC 62443-2-4 en productleveranciers om IEC 62443-4-1 en IEC 62443-4-2.
- Beheer en verbeter - richt een securityprogramma in volgens IEC 62443-2-1, met monitoring, wijzigingsbeheer en incidentrespons.
🇪🇺 Welke wetten raken een IACS in Nederland en de EU?
| Regelgeving | Wat betekent het voor een IACS? | Status |
|---|---|---|
| NIS2 / Cyberbeveiligingswet | Essentiële en belangrijke entiteiten moeten passende maatregelen nemen, ook voor hun OT | Cbw van kracht sinds 15 augustus 2026 |
| Cyber Resilience Act | Productleveranciers van IACS-componenten met digitale elementen moeten security by design leveren | Meldplicht vanaf 11 september 2026, volledig vanaf 11 december 2027 |
| Machineverordening | Bescherming tegen corruptie wordt een eis voor CE-markering van machines | Van toepassing vanaf 20 januari 2027 |
IEC 62443 is zelf geen wet, maar is in de praktijk de gangbare referentie om voor OT aan te tonen dat u aan deze eisen voldoet. Daardoor staat de term IACS steeds vaker in aanbestedingen en contracten.
📈 Welke rol speelt een IACS in IT/OT-convergentie?
Een IACS staat niet meer op zichzelf. Data uit het proces gaat naar MES, ERP, de cloud en het Industrial Internet of Things, voor Smart Industry-toepassingen zoals voorspellend onderhoud. Die OT-convergentie maakt het IACS waardevoller, maar vergroot ook het aanvalsoppervlak. Een gecontroleerde koppeling via een IDMZ en duidelijke afspraken over datastromen zijn daarom onderdeel van elk modern IACS-ontwerp.
❓ Veelgestelde vragen
Wat betekent IACS?
IACS staat voor Industrial Automation and Control Systems. De term komt uit de normenreeks IEC 62443 en omvat de mensen, hardware, software en het beleid die de veilige en betrouwbare werking van een industrieel proces kunnen beïnvloeden.
Is een PLC een IACS?
Een PLC is een component van een IACS, maar niet het IACS zelf. Een IACS is het geheel van besturingscomponenten, netwerken, bediening, veiligheidssystemen en de procedures en mensen eromheen.
Hoort het ERP-systeem bij het IACS?
Nee, in het referentiemodel van IEC 62443 ligt ERP op niveau 4, buiten het IACS. De koppeling tussen ERP en het IACS is wel een belangrijk aandachtspunt en loopt bij voorkeur via een industriële DMZ.
Welke norm is leidend voor de beveiliging van een IACS?
IEC 62443 is de internationale normenreeks voor IACS-security, met eisen voor asset owners, serviceproviders en productleveranciers. NIST SP 800-82 is een veelgebruikte aanvullende gids voor OT-security.
Wie is verantwoordelijk voor de beveiliging van een IACS?
De asset owner, de eigenaar en exploitant van de installatie, is eindverantwoordelijk voor de beveiliging van een IACS. Volgens IEC 62443 dragen integratoren, onderhoudspartijen en productleveranciers ieder een eigen deel van die verantwoordelijkheid.
Wat is het verschil tussen een IACS en een Automation Solution?
Een Automation Solution is de concrete installatie van besturingssystemen en componenten op één locatie. Een IACS is breder: het omvat die Automation Solution plus de organisatie, mensen en procedures van de asset owner.
📌 Samengevat
Een IACS is de technische en organisatorische ruggengraat van industriële automatisering: besturing, toezicht, veldapparatuur, netwerken, veiligheidssystemen en de mensen en procedures die ze beheren. IEC 62443 geeft het begrip zijn betekenis en verdeelt de verantwoordelijkheid tussen asset owner, serviceproviders en productleveranciers.
Een IACS is meer dan techniek: het zijn de systemen, mensen en procedures die samen een industrieel proces veilig en betrouwbaar laten draaien.