Wat is Smart Industry?
Smart Industry is de Nederlandse benaming voor de digitalisering van de maakindustrie, waarbij de nieuwste productietechnologie, geavanceerde software en moderne communicatietechnologie machines, systemen en hele ketens met elkaar verbinden. Het begrip staat ook voor het publiek-private programma dat die digitalisering sinds 2014 in Nederland versnelt. In Duitsland heet hetzelfde fenomeen Industrie 4.0, in de Verenigde Staten spreekt men van het Industrial Internet. De technologieën zijn dezelfde: IoT, Edge Computing, AI, big data, digitale tweelingen en robotica.
Smart Industry = flexibel, datagedreven en verbonden produceren.
Het doel is efficiënter, duurzamer en wendbaarder te produceren door slimme automatisering en realtime inzicht. Omdat Smart Industry de fabrieksvloer koppelt aan kantoorsystemen, leveranciers en cloud, is het een directe aanjager van OT-convergentie.
🧠 Wat betekent Smart Industry precies?
Smart Industry heeft twee betekenissen die in de praktijk door elkaar lopen:
- Een concept - de verschuiving van losse, geautomatiseerde machines naar verbonden productienetwerken. Cyber-physical systems meten, communiceren en sturen bij, en data stroomt van sensor tot klant en terug.
- Een programma - de coalitie van bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid die onder de naam Smart Industry fieldlabs, regionale hubs, assessments en opleidingen organiseert, vooral voor het industriële mkb.
Smart Industry is dus geen ander begrip dan Industrie 4.0, maar de Nederlandse vertaling en uitvoering ervan. Waar het Duitse programma sterk inzet op standaardisatie, met RAMI 4.0 en de Asset Administration Shell, legt Smart Industry de nadruk op samenwerking in de praktijk. Het richt zich op drie soorten verandering: slimmere productieprocessen, slimme en gepersonaliseerde producten, en nieuwe businessmodellen waarin bedrijven diensten aan hun producten toevoegen.
🕰️ Hoe is het Smart Industry-programma ontstaan?
Het programma ontstond als Nederlands antwoord op Industrie 4.0. De term Smart Industry werd bedacht door TNO en de werkgeversvereniging FME.
| Jaar | Mijlpaal |
|---|---|
| 2014 | Op 7 april presenteren FME, TNO, de Kamer van Koophandel, VNO-NCW en het ministerie van Economische Zaken op de Hannover Messe het rapport Smart Industry – Dutch industry fit for the future; in november volgt de Actieagenda Smart Industry |
| 2015 | Start uitvoering met drie actielijnen: bestaande kennis verzilveren, versnellen in fieldlabs en het fundament versterken; tien eerste fieldlabs, met Fieldlab Campione (slim onderhoud in de procesindustrie) als eerste officiële fieldlab in oktober |
| 2018 | Implementatieagenda 2018–2021 met acht industriële transformaties en negen versnellingsprojecten; 32 fieldlabs met samen circa € 165 miljoen aan investeringen |
| 2018–2021 | Elke regio richt een Smart Industry Hub op als loket voor ondernemers; SMITZH in Zuid-Holland is de eerste |
| 2022 | Schaalsprong Agenda 2022–2026: 50 fieldlabs gestart, 5 hubs, ruim 800 betrokken bedrijven en circa 25.000 bereikte deelnemers |
| 2023 | Regionale hubs gaan op in de European Digital Innovation Hubs (EDIH’s) van de Europese Commissie |
De negen versnellingsprojecten uit 2018 laten goed zien waar het programma op stuurt: een assessmentprogramma, een expertisecentrum, regionale hubs, een nationale onderzoeksroadmap, skillslabs, mensgerichte technologie, een actieplan cybersecurity, een Data Value Center voor veilig data delen en internationaal zakendoen.
🎯 Wat zijn voorbeelden van Smart Industry-toepassingen?
| Toepassing | Voorbeelden |
|---|---|
| Predictive Maintenance | Sensoren detecteren afwijkingen en voorspellen onderhoud voordat een storing optreedt |
| Connected factory | Machines wisselen automatisch data uit via OPC UA, MQTT of 5G |
| Digitale tweelingen | Een virtuele weergave van een machine of proces voor simulatie en optimalisatie |
| Mass customization | Flexibele lijnen die met korte omsteltijden kleine series maken, tot batchgrootte 1 |
| Realtime dashboards | SCADA gekoppeld aan Cloud-analytics voor inzicht in energieverbruik, output en OEE |
| Geautomatiseerde kwaliteitscontrole | Vision-systemen met AI keuren elk product in plaats van een steekproef |
| Mens-robotsamenwerking | Cobots nemen zwaar of repeterend werk over naast de operator |
De fieldlabs zijn opgezet rond zulke thema’s: van onderhoud in de procesindustrie en flexibele robotisering tot 3D-printen en slimme ketens. Bedrijven kunnen er een technologie eerst samen met kennisinstellingen testen voordat zij zelf investeren.
🧯 Waarom is Smart Industry belangrijk?
- Productiviteit - de Implementatieagenda noemde een hogere productiviteit als eerste doel, mede omdat technisch personeel schaars is
- Minder verspilling en stilstand - data maakt storingen, afkeur en energieverlies zichtbaar
- Maatwerk tegen massaproductieprijzen - flexibele productie maakt kleine series rendabel
- Traceerbaarheid en Compliance - van elk product is vast te leggen hoe en wanneer het is gemaakt
- Duurzaamheid - de Implementatieagenda noemde minder gebruik van energie en grondstoffen expliciet als doel
- Sneller innoveren - kortere time-to-market en nieuwe diensten rond bestaande producten
De Nederlandse industrie is sterk exportafhankelijk. Grote klanten vragen steeds vaker om digitale orderuitwisseling, 3D-modellen en kwaliteitsdata. Een toeleverancier die dat niet kan leveren, raakt opdrachten kwijt.
🔁 Hoe verschilt Smart Industry van traditionele industrie?
| Traditioneel | Smart Industry |
|---|---|
| Lineaire, vaste productieprocessen | Flexibele, adaptieve processen die bijsturen op data |
| Fysiek gescheiden systemen | Gekoppelde IT- en OT-systemen, met gecontroleerde koppelpunten |
| Handmatige controle en Logging | Geautomatiseerde Monitoring, analyse en optimalisatie |
| Periodiek onderhoud | Datagedreven, voorspellend onderhoud |
| Papieren orders en losse spreadsheets | Digitale ketenkoppelingen met klanten en leveranciers |
| Kennis in de hoofden van vakmensen | Kennis vastgelegd in data, modellen en digitale werkinstructies |
🏭 Wat betekent Smart Industry voor OT-omgevingen?
- Integratie van de werkvloer - PLC’s, SCADA, sensoren en HMI’s worden ontsloten naar edge- en cloudplatforms
- Verticale koppeling - MES en ERP wisselen orders en terugmeldingen uit volgens ISA-95
- AI op de werkvloer - AI voor kwaliteitscontrole of procesoptimalisatie dicht bij de machine
- Verbonden ketens - leveranciers en klanten delen realtime status, planning en kwaliteitsgegevens
De Schaalsprong Agenda noemt dit digitale stekkers: afgesproken standaarden waarmee ook een mkb-bedrijf machines en systemen zonder maatwerk kan koppelen. Voorbeelden zijn OPC UA en umati richting machines, de Asset Administration Shell voor digitale tweelingen en het Smart Connected Supplier Network (SCSN) voor gegevensuitwisseling tussen ketenpartners. In bestaande fabrieken, de brownfield-situatie, gaat het daarbij vaak om machines van twintig jaar of ouder die eerst via een gateway ontsloten moeten worden.
🔐 Welke cybersecurityrisico’s brengt Smart Industry mee?
Elke koppeling tussen machine, kantoor, leverancier en cloud vergroot het aanvalsoppervlak. Het ministerie wees daar in 2018 al op: data delen in de keten levert veel op, maar maakt bedrijven ook kwetsbaarder voor cyberaanvallen. Daarom werd een actieplan cybersecurity een van de negen versnellingsprojecten.
- Verouderde systemen - oudere besturingen kennen vaak geen authenticatie of versleuteling
- Toegang op afstand - machinebouwers willen op afstand onderhoud doen, wat strikt geregeld moet worden
- Ketenrisico - een gehackte leverancier kan de koppeling naar uw fabriek misbruiken
Een veilige Smart Industry-architectuur volgt IEC 62443, met zones, conduits en netwerksegmentatie tussen kantoor en productie. Daarnaast groeit de wettelijke druk:
| Regelgeving | Relevantie voor Smart Industry | Datum |
|---|---|---|
| Data Act | Recht op toegang tot data van verbonden producten en machines | Van toepassing sinds 12 september 2025 |
| Cyberbeveiligingswet | Nederlandse uitvoering van NIS2 voor essentiële en belangrijke entiteiten, waaronder veel maakbedrijven | Van kracht sinds 15 augustus 2026 |
| Cyber Resilience Act | Securityeisen voor producten met digitale elementen, ook industriële componenten | Meldplicht vanaf 11 september 2026, volledig vanaf 11 december 2027 |
| Machineverordening | Bescherming tegen corruptie van besturingen wordt onderdeel van de CE-markering | Vanaf 20 januari 2027 |
🧭 Hoe begint u met Smart Industry?
Het programma adviseert klein en concreet te beginnen. Een beproefde volgorde:
- Bepaal waar u staat - een digital maturity assessment, bijvoorbeeld via een regionale EDIH, geeft een nulmeting en ontwikkelrichting
- Kies één bedrijfsprobleem - ongeplande stilstand, afkeur, levertijd of energieverbruik, niet de technologie zelf
- Inventariseer uw installaties - welke machines leveren al data, welke protocollen zijn er en welke koppelingen bestaan al?
- Ontsluit data gestandaardiseerd - met OPC UA, MQTT of een edge-gateway, zonder de besturing te verstoren
- Ontwerp security vanaf het begin - segmenteer, beperk toegang op afstand en leg vast wie welke data mag zien
- Test in een pilot of fieldlab - meet het effect in bijvoorbeeld OEE, storingsuren of doorlooptijd voordat u opschaalt
- Investeer in mensen - operators en monteurs moeten de nieuwe systemen kunnen gebruiken en onderhouden
| Ondersteuning | Wat het biedt |
|---|---|
| Fieldlabs | Praktijkomgevingen waar bedrijven en kennisinstellingen technologie samen ontwikkelen en testen |
| EDIH’s (voorheen Smart Industry Hubs) | Regionaal loket met assessments, experimenteerruimte en hulp bij financiering |
| Smart Makers Academy | Korte leerroutes (metrolijnen) uit nanomodules voor digitale vaardigheden van mkb-medewerkers, gegeven door regionale academies |
| Fiscale en innovatieregelingen | Onder meer WBSO en de MIT-regeling voor innovatieprojecten van het mkb |
De Schaalsprong Agenda stelt zich tot 2026 ten doel ruim 3.500 bedrijven actief te ondersteunen en ten minste 1.000 bedrijven te begeleiden bij een implementatie in de fabriek. De lange-termijnambitie is dat 6.000 maakbedrijven met Smart Industry aan de slag gaan.
❓ Veelgestelde vragen
Is Smart Industry hetzelfde als Industrie 4.0?
Smart Industry en Industrie 4.0 gaan over dezelfde digitalisering van de industrie met IoT, AI, robotica en digitale tweelingen. Industrie 4.0 is het Duitse concept uit 2011, Smart Industry is de Nederlandse naam en het bijbehorende programma dat in 2014 is gestart. Het Nederlandse programma legt de nadruk op uitvoering via fieldlabs en regionale hubs.
Wie zitten achter het Smart Industry-programma?
Het Smart Industry-programma is in 2014 gestart door FME, TNO, de Kamer van Koophandel, VNO-NCW en het ministerie van Economische Zaken, later aangevuld met onder meer Nederland ICT en Koninklijke Metaalunie. Regionale ontwikkelingsmaatschappijen, topsectoren en onderwijsinstellingen werken mee. FME, Koninklijke Metaalunie en TNO zijn partners van de Schaalsprong Agenda 2022–2026 en spelen een grote rol in het bereiken van het industriële mkb.
Wat is een Smart Industry-fieldlab?
Een Smart Industry-fieldlab is een praktijkomgeving waarin bedrijven, onderzoeksinstituten en onderwijsinstellingen samen nieuwe productietechnologie ontwikkelen, testen en invoeren. Tussen 2015 en 2022 zijn er circa 50 fieldlabs gestart, met onderwerpen als slim onderhoud, robotisering en 3D-printen. Zo kan een mkb-bedrijf een technologie uitproberen zonder direct zelf de volledige investering te doen.
Is Smart Industry ook geschikt voor het mkb?
Smart Industry is juist bedoeld om het industriële mkb mee te nemen, omdat koplopers al ver zijn en de grote groep daarachter achterblijft. Een mkb-bedrijf begint het best met een assessment en één concreet probleem, zoals stilstand of afkeur, en een kleine pilot. Regionale EDIH’s en fieldlabs helpen bij kennis, experimenteerruimte en financiering.
Welke rol speelt cybersecurity bij Smart Industry?
Cybersecurity is bij Smart Industry een voorwaarde, omdat machines die vroeger geïsoleerd waren nu verbonden zijn met kantoornetwerken, leveranciers en de cloud. Een aanval kan productie stilleggen of producten beschadigen. Normen als IEC 62443 en wetten als de Cyberbeveiligingswet en de Cyber Resilience Act maken beveiliging daarom tot een vast onderdeel van elk Smart Industry-project.
Wat zijn digitale stekkers in Smart Industry?
Digitale stekkers zijn in Smart Industry afgesproken standaarden waarmee machines, software en ketenpartners zonder maatwerk data kunnen uitwisselen. Voorbeelden zijn OPC UA voor machines, de Asset Administration Shell voor digitale tweelingen en SCSN voor orderuitwisseling tussen leveranciers. Ze verlagen de kosten van koppelingen, vooral voor mkb-bedrijven.
📌 Samengevat
Smart Industry draait om het slim verbinden, automatiseren en optimaliseren van uw productieproces, en is tegelijk het Nederlandse programma dat die digitalisering sinds 2014 versnelt. Met fieldlabs, regionale hubs en digitale stekkers helpt het vooral het mkb op weg. Succes vraagt om nauwe samenwerking tussen IT en OT, gestandaardiseerde koppelingen en een cybersecurity-aanpak volgens IEC 62443.