Wat is Condition Monitoring?
Condition monitoring (toestandsbewaking) is het continu of periodiek meten en analyseren van parameters zoals trillingen, temperatuur, olie-kwaliteit en stroomopname om de technische toestand van machines en installaties vast te stellen en beginnende defecten te signaleren voordat ze tot uitval leiden. Het is een specifieke vorm van monitoring die zich richt op de gezondheid van assets in plaats van op het proces of het netwerk. Condition monitoring levert de meetgegevens waarop toestandsafhankelijk onderhoud en Predictive Maintenance zijn gebouwd. Het internationale kader staat in ISO 17359, de algemene richtlijn voor het opzetten van een condition monitoring-programma.
Door condition monitoring toe te passen, kunnen bedrijven ongeplande stilstand verminderen, onderhoudskosten verlagen en de levensduur van apparatuur verlengen.
🧠 Hoe werkt condition monitoring?
Een condition monitoring-systeem zet een fysiek signaal om in een onderhoudsbeslissing. De norm ISO 13374 verdeelt die keten in zes functieblokken. De MIMOSA-specificatie OSA-CBM is een open implementatie van datzelfde model, zodat systemen van verschillende leveranciers gegevens kunnen uitwisselen.
| Functieblok (ISO 13374) | Wat gebeurt er? | Waar in de OT-architectuur? |
|---|---|---|
| Data-acquisitie | Een sensor meet trilling, temperatuur, druk, stroom of geluid | Veldniveau, bijvoorbeeld via IO-Link, HART, WirelessHART of Bluetooth Low Energy |
| Signaalbewerking | Filteren, middelen, frequentieanalyse (FFT), kengetallen berekenen | Slimme sensor of edge-apparaat |
| Toestandsdetectie | Vergelijken met nulmeting en alarmgrenzen | Edge, SCADA of CM-software |
| Gezondheidsbeoordeling | Diagnose: welk onderdeel, welk faalmechanisme, hoe ernstig? | CM-software, historian, analist |
| Prognose | Schatten hoe lang het onderdeel nog meegaat | Analyseplatform, machine learning |
| Advies | Aanbevolen actie en moment | CMMS of MES voor werkorder en planning |
Niet elk systeem doorloopt alle zes de blokken. Een eenvoudige temperatuurbewaking stopt bij toestandsdetectie en geeft alleen een alarm. Prognose hoort strikt genomen bij predictive maintenance; de diagnosetechnieken zelf beschrijft ISO 13379-1, waarvan in 2025 een tweede editie verscheen.
🔄 Wat is het verschil tussen condition monitoring, CBM en predictive maintenance?
Condition monitoring wordt vaak als onderhoudsstrategie genoemd, maar het is vooral een meet- en analyseactiviteit. De strategie die erop reageert heet toestandsafhankelijk onderhoud, in het Engels condition-based maintenance (CBM): preventief onderhoud op basis van de beoordeelde fysieke toestand.
| Onderhoudstype | Trigger | Rol van condition monitoring | Voorbeeld |
|---|---|---|---|
| Correctief | Het onderdeel is defect | Geen | Kapotte motor vervangen |
| Preventief | Vaste tijd of draaiuren | Geen of beperkt | Elke 6 maanden olie verversen |
| Toestandsafhankelijk (CBM) | Meetwaarde overschrijdt een grens | Levert de meting en het alarm | Trilling stijgt boven de alarmgrens → lager vervangen |
| Voorspellend (PdM) | Prognose van de toestand in de tijd | Levert de trend voor de prognose | Model voorspelt lagerschade binnen drie weken |
Kortom: zonder condition monitoring is geen CBM of predictive maintenance mogelijk, maar condition monitoring zonder opvolging in het onderhoudsproces levert alleen grafieken op.
🔧 Welke vormen en meetmethoden zijn er?
Condition monitoring kent drie uitvoeringsvormen, die vaak naast elkaar bestaan:
| Vorm | Werking | Typisch voor | Meetinterval |
|---|---|---|---|
| Periodiek (route-based) | Een technicus loopt een meetroute met een draagbare trillingsmeter, warmtebeeldcamera of oliemonster | Grote aantallen pompen, ventilatoren en motoren | Wekelijks tot per kwartaal |
| Online (permanent) | Vast gemonteerde sensoren met continue datastroom naar edge of server | Kritieke of moeilijk bereikbare machines | Seconden tot minuten |
| Machinebeveiliging | Permanente bewaking die de machine bij te hoge trilling uitschakelt, bijvoorbeeld volgens API 670 | Turbines, grote compressoren en pompen | Continu, met trip-functie |
De belangrijkste meettechnieken zijn trillingsanalyse, olieanalyse, ultrasoon, thermografie en motorstroomanalyse. Trillingsanalyse is de standaard voor roterende machines; ISO 20816-3 geeft zonegrenzen in mm/s RMS. Een uitgebreid overzicht van technieken, normen en zones staat bij Predictive Maintenance.
Daarnaast bewaken veel installaties hun eigen componenten. Slimme veldinstrumenten melden hun gezondheid met de vier statussignalen uit NAMUR NE 107, en frequentieregelaars leveren stroom, koppel en temperatuur van de motor. Die “gratis” diagnose-informatie blijft vaak onbenut omdat het DCS alleen de meetwaarde gebruikt.
🏭 Waar wordt condition monitoring toegepast?
- Roterende apparatuur - pompen, motoren, ventilatoren, compressoren, tandwielkasten en turbines
- Kritieke productiemiddelen - transportbanden, mixers, persen en verpakkingslijnen waar stilstand de hele lijn stopt
- Procesindustrie - klepdiagnose en bewaking van veldinstrumenten, steeds vaker via het tweede kanaal van NAMUR Open Architecture
- Windenergie - de meeste grote moderne windturbines hebben een condition monitoring-systeem voor aandrijflijn en bladen; DNV certificeert zulke systemen volgens de service specification DNV-SE-0439
- Gebouwen en infrastructuur - gemalen, sluizen, koelinstallaties en omgevingscondities in cleanrooms
- Elektrische installaties - thermografie van schakelkasten en bewaking van transformatoren
Condition monitoring loont vooral waar stilstand grote gevolgen heeft voor productie, veiligheid of milieu. De winst is zichtbaar in de beschikbaarheidsfactor van Overall Equipment Effectiveness en in een hogere MTBF.
🧭 Hoe zet u een condition monitoring-programma op?
ISO 17359:2018 beschrijft een vaste volgorde. Vertaald naar de praktijk:
- Kritikaliteitsanalyse - rangschik installaties op de gevolgen van uitval, bijvoorbeeld met een FMEA, en bepaal welke assets bewaking rechtvaardigen. Sluit aan bij uw asset management-systeem volgens ISO 55000.
- Faalmechanismen bepalen - per kritieke machine: welke defecten komen voor en hoe worden ze meetbaar? Het faalmechanisme bepaalt de techniek.
- Meetmethode en interval kiezen - kies techniek, meetpunt en interval. Het interval moet ruim korter zijn dan de tijd tussen een meetbaar beginnend defect en het falen (het P-F-interval), anders komt de bevinding te laat.
- Nulmeting vastleggen - meet de gezonde machine onder bekende bedrijfsomstandigheden, zoals belasting en toerental.
- Alarmcriteria instellen - combineer normwaarden met de eigen trend. Voor een machine van 15 tot 300 kW op een stijve fundatie ligt de grens tussen zone B en C van ISO 20816-3 op 2,8 mm/s; ISO 20816-3 noemt bovendien een verandering van meer dan 25% van de bovengrens van zone B significant, ook als de waarde nog onder die grens ligt. In de praktijk geldt een verdubbeling ten opzichte van de nulmeting vaak als vroeg signaal.
- Diagnose en actie organiseren - elk alarm leidt tot beoordeling door een analist en zo nodig tot een werkorder in het CMMS. Leg de uitkomst vast voor oorzaakanalyse.
- Evalueren en bijstellen - vergelijk waarschuwingen met wat er bij demontage werd gevonden en pas grenzen en intervallen aan.
Kennis is minstens zo belangrijk als techniek. ISO 18436-2 kent vier certificeringscategorieën voor trillingsanalisten: categorie I verzamelt meetdata volgens vaste routes, categorie II stelt diagnoses van veelvoorkomende fouten en stelt alarmbanden in, categorie III en IV doen geavanceerde analyse en programmaontwerp.
🔐 Hoe beveiligt u condition monitoring in het OT-netwerk?
Online condition monitoring voegt sensoren, gateways en vaak een cloudplatform van de leverancier toe aan het OT-netwerk. Daarmee ontstaat een nieuw pad tussen OT en IT dat net zo zorgvuldig beveiligd moet worden als elke andere koppeling.
- Segmentatie - plaats CM-servers en gateways in een eigen zone volgens IEC 62443 en het Purdue Model, met toegangscontrole tussen de zones
- Eenrichtingsverkeer - laat meetdata alleen van OT naar IT stromen, bij hoge eisen met een datadiode
- Versleuteling - gebruik OPC UA met security mode SignAndEncrypt of MQTT met TLS; OPC UA versleutelt alleen als dat zo is geconfigureerd
- Draadloze sensoren - WirelessHART versleutelt met AES-128 en een join key per netwerk; beheer die sleutels net zo strikt als wachtwoorden
- Leverancierstoegang - beperk remote access voor de CM-leverancier tot wat nodig is en log het
- Monitoring - koppel logboeken van gateways en edge-apparaten aan een SIEM
- Fysieke bescherming - bescherm sensoren en edge-apparaten tegen sabotage en ongeautoriseerde toegang
Twee Europese regels spelen mee. Organisaties onder NIS2 en de Nederlandse Cyberbeveiligingswet moeten ook de risico’s van leveranciers beheersen die machinedata op afstand analyseren. En sinds 12 september 2025 geeft de Data Act gebruikers van verbonden machines recht op toegang tot de data die hun apparatuur genereert.
❓ Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen condition monitoring en predictive maintenance?
Condition monitoring is het meten en analyseren van de actuele toestand van een machine, bijvoorbeeld met trillings- of temperatuursensoren. Predictive maintenance gebruikt die metingen om te voorspellen wanneer een onderdeel zal falen. Condition monitoring is dus de basis waarop voorspellend onderhoud is gebouwd.
Welke norm geldt voor condition monitoring?
De algemene richtlijn voor condition monitoring is ISO 17359:2018, die beschrijft hoe u een monitoringprogramma opzet. ISO 13374 regelt de gegevensverwerking, ISO 20816 de beoordeling van trillingen en ISO 18436 de certificering van analisten. Die normen zijn niet wettelijk verplicht, maar worden internationaal breed gebruikt.
Is online condition monitoring altijd beter dan meetrondes?
Online condition monitoring is niet altijd beter; het is duurder per meetpunt en vooral zinvol bij kritieke of moeilijk bereikbare machines. Voor grote aantallen minder kritieke pompen en motoren zijn periodieke meetrondes met een draagbaar apparaat vaak voordeliger. Veel bedrijven combineren beide vormen.
Welke machines komen in aanmerking voor condition monitoring?
Condition monitoring is vooral zinvol voor kritieke machines met een meetbaar faalmechanisme, zoals pompen, motoren, compressoren, tandwielkasten en turbines. Een kritikaliteitsanalyse bepaalt welke assets het eerst in aanmerking komen. Voor goedkope of redundante onderdelen is correctief of preventief onderhoud vaak voordeliger.
Heeft condition monitoring AI nodig?
Condition monitoring werkt ook zonder AI, met vaste alarmgrenzen, trendanalyse en de beoordeling van een ervaren analist. Machine learning voegt waarde toe bij duizenden meetpunten of complexe patronen, bijvoorbeeld via anomaliedetectie. Begin met eenvoudige, uitlegbare methoden.
Welke securityrisico’s brengt condition monitoring mee?
Online condition monitoring voegt sensoren, gateways en cloudverbindingen toe aan het OT-netwerk, vaak met toegang voor een externe leverancier. Een slecht beveiligde gateway kan een aanvalspad naar de besturing openen. Segmenteer daarom het netwerk, laat data in één richting stromen en monitor alle koppelingen.
📌 Samengevat
Condition monitoring meet en analyseert de toestand van machines, zodat beginnende defecten zichtbaar worden lang voordat ze tot uitval leiden. Met een opzet volgens ISO 17359, de juiste mix van meetrondes en online bewaking, opvolging in het CMMS en een goed beveiligde datastroom tussen OT en IT is condition monitoring een cruciale schakel in de transitie naar Smart Industry.